در طول تاریخ، دوستداران اهل بیت†، از سر دوستی و محبت به این خاندان، اقدام به جمع‌آوری و نشر روایات این بزرگواران کرده‌اند، ولی متأسفانه در این نقل‌ها و نوشتن‌ها، اقداماتی را انجام داده‌اند که به صورت ناخواسته منجر به از بین رفتن اصل خطبه و یا ناقص بودن آن، گردیده است.

بدین معنا که هم راویان و هم نویسندگان خطبه‌ها، با نقل و نوشتن قسمتی از خطبه‌ها باعث گردیده‌اند تا پس از سپری شدن روزگاری، اصل خطبه تحت الشعاع واقع بشود.[١]

به عنوان نمونه، ابتدای بعضی از خطبه‌ها، با عباراتی چون: «بعد الحمد و الثناء، قام خطیباً و ...»، شروع شده و همین طور در متن خطبه‌ها نیز شاهد آن هستیم که، راویان خطبه، تنها به گزیده‌ای از خطبه اشاره کرده‌اند.

همچنین، بخشی از خطبه‌ها به صورت ناقص نقل گردیده‌اند؛ نواقصی که یا در اول خطبه‌ها نمود می‌کند و یا در آخر خطبه‌ها. نتیجه این که، وجود این قبیل خطبه‌ها، بیانگر این واقعیت است که، در مواردی از نقل و استنساخ خطبه‌ها، اشتباهاتی چه به صورت عمد و چه به صورت سهو از ناحیه راویان، اتفاق افتاده که همین امر هم، باعث گردیده تا به مرور زمان عنوان جمعه بودن از خطبه‌ها برداشته شود.

البته عملکرد راویان این قبیل از خطبه‌ها را می‌توان چنین توجیه کرد، اول: این که آنها تنها به نقل بخشی از خطبه، که به نظرشان مهم به می‌آمده است، اکتفا و از قسمت‌های دیگر صرف نطر نموده‌اند. دوم: در مواردی که خود راویان، دچار مشکلی می‌گشته‌اند، به جهت توجیه عملکرد خویش، به سخن حضرت استناد نموده‌اند. در واقع سخن خویش را، مستند به کلام امام†، ساخته‌اند.[٢]

ب. اقامه نماز جمعه توسط فرد دیگر

از جمله عامل دیگری که باعث گردیده تا اکنون، شاهد تعداد اندکی از خطبه‌های جمعه امام علی† باشیم، این است که، در دوران زمام‌داری آن حضرت، افراد دیگری در نماز جمعه حاضر شده و خطبه‌های جمعه را ایراد نموده‌اند.

به عنوان نمونه، پس از واقعه جنگ جمل در شهر بصره، کسالتی بر امام† عارض می‌شود و حضرت نمی‌توانند در نماز جمعه حضور داشته باشند، امّا حضرت به امام حسن† امر می‌کنند که در مصلی حاضر شود و خطبه‌های جمعه را ایراد کند.

شیخ طوسیŠ و مسعودی، در مورد این واقعه، چنین نوشته‌اند: ابوعبدالله محمد بن محمد گفته:

[١] . همان.

[٢] .مصباح البلاغة، ج ١، ص ٧٥.