علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٩٣ - پژوهشی در بارۀ خطبههای جمعه و عیدین امام علی
این خطبه یکی از خطبههای مهم امام علی† است؛ چرا که در منابع چنین نقل شده که در یکی از سالها روز جمعه مصادف با روز غدیر خم بوده و حضرت خطبه غرّایی را ایراد فرمودهاند. البته آن چه که از حافظه راویان این خطبه نقل شده، تنها بخشی از محفوظات راویان خطبه است، نه تمام خطبه.[١] با توجه به هم زمانی روز جمعه و غدیر، محدثان اسلامی توجه ویژهای را به این خطبه داشتهاند. نتیجه این که، این خطبه در منابع متعددی ذکر گردیده است، که به عنوان نمونه به مواردی اشاره میکنیم:
١. شیخ طوسیŠ چنین نوشته است:
عن جماعة عن أبی محمد هارون بن موسی التلعکبری عن أبی الحسن علی بن احمد الخراسانی الحاجب عن سعید بن هارون أبی عمر المروزی عن الفیاض بن محمد بن عمر الطرسوسی عن علی الرضا عن أبیه عن جعفر الصادق عن محمد الباقر عن علی السجاد عن الحسین الشهید عن علی†.[٢]
٢. سید بن طاووسŠ هم، با ذکر نام چند راوی، این خطبه را از شیخ طوسیŠ چنین نقل کردهاند :
عن حسین بن احمد السواری و عماد الدین أسعد بن عبد القاهر الإصفهانی بإسنادهما عن أبی جعفر محمد بن محمد الحسن الطوسی...[٣]
٣. مؤلّف کتاب تحف العقول هم، به جهت بیان فضایل و بزرگی اهل بیت‰ و بیان جایگاه آن بزرگواران، فقراتی از این خطبه را، در مقدمه کتاب خویش نقل نمودهاند.[٤]
خطبه یازدهم:
الْحَمْدُ لِلَّهِ ذِی الْقُدْرَةِ وَ السُّلْطَانِ وَ الرَّأْفَةِ وَ الِامْتِنَانِ أَحْمَدُهُ عَلَی تَتَابُعِ النِّعَمِ وَ أَعُوذُ بِهِ مِنَ... .[٥]
این خطبه را شیخ طوسیŠ از حضرت امام محمد باقر† به روایت جابر نقل کردهاند.[٦] همچنین، مصباح کفعمی هم به همان کیفیت شیخ طوسیŠ، ولی با اندکی اختلاف در الفاظ، این خطبه را یکی از خطبههای امام علی† دانستهاند.[٧]
[١].الکافی، ج ٨، ص١٤٨ ـ ١٥٠.
[٢].مصباح المتهجد، ص ٧٥٢.
[٣].اقبال الأعمال، ج ٢،ص ٢٥٤.
[٤].و فی بعض الأحادیث عن أمیر المؤمنین†: «... عالمٌ زَلَّ، و عاِبدٌ مَلَّ، و مُؤمِنٌ خَلَّ، وَ مُؤتَمنٌ غَلََّ وَ غَنّی أَقَلَّ، وَ عَزیزٌ ذَلَّ، وَ فَقیرٌ اعتَلَّ...» (ابن ابی الجمهورالاحسایی، عوالی اللآلی، ج ١، ص٩٣).
[٥]. مصباح البلاغة فی مشكاة الصیاغة، ج ٢، ص ٦٦٩ .
[٦]. «و قد اتّفق الغدیر و الجمعة، فصعد علیه السّلم المنبر علی خمس ساعات من نهار ذلک الیوم فحمد اللَّه حمداً لم یسمع بمثله، و اثنی علیه ثناء لم یتوجّه بمثله غیره، فكان ممّا حفظ من ذلک...» (مستدرک نهج البلاغة، ص٧؛ تمام نهج البلاغة، ص ٢٨).
[٧].مصباح المتهجد، ص ٧٥٢.