حموی، چنین نظر دارند که این خطبه قبل از جنگ جمل و در روزهای نخستین اقامت امام علی† در شهر بصره ایراد گردیده است ولی ابن‌عبد‌ ربه و شیخ مفید، چنین معتقدند که این خطبه پس از واقعه جمل، از امام علی† صادر گردیده است.[١]

خطبه پنجم:

اَلْحَمْدُ للَّهِ، أَحْمَدُهُ وَ أَسْتَعینُ بِهِ، وَ أَسْتَهْدیهِ وَ أُؤْمِنُ بِهِ، وَ أَتَوَکَّلُ عَلَیهِ. وَ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الضَّلالَةِ وَ ... .[٢]

راجع به بخش‌های این خطبه اسناد متفاوتی ذکر گردیده است. چرا که بخش اول این خطبه در کتاب وقعة صفین ، اثر نصربن مزاحم منقری، ذکر شده و طرق نقل آن هم، بدین نحو است:

نقل اول: عن أبی‌عبدالله سیف بن عمرو عن ولید بن عبدالله عن أبی‌طیبه عن أبیه عن علی† ... .[٣]

نقل دوم: عن أبی‌عبدالله عن سلیمان بن المغیرة عن علی بن الحسین (زین العابدین) عن علی† ... .[٤]

اما در بارۀ بخش‌های دیگر این خطبه، اسناد دیگری هم بدین قرار ذکر شده است:

١. شیخ طوسیŠ چنین نوشته‌اند:

عن أبی‌جعفر محمد بن الحسن بن علی عن احمد بن محمد بن الصلت الأهوازی عن احمد بن محمد بن سعید بن عبد الرحمن الحافظ عن محمد بن عیسی بن هارون بن سلام الضریر أبی بکر عن محمد بن زکریاالمکی عن کثیر بن طارق عن زید بن علی عن أبیه (امام السجاد) عن علی† ... .[٥]

٢. درکتاب امالی مفیدŠ چنین نقل شده است:

عن احمد بن محمد عن أبیه محمد بن الحسن بن الولید القمی عن محمد بن الحسن الصفار عن العباس بن المعروف عن علی بن مهزیار ـ مرفوعاً ـ عن الصادق عن علی†... .[٦]

٣. در کتاب تنبیه الخواطر چنین آمده است:

عن إبن جمهور، عن أبیه ـ مرفوعاً ـ عن الصادق عن علی†... .[٧]

[١]. مصباح المتهجد، ص ٣٨٠.

[٢]. نهج‌السعادة فی‌ مستدرک نهج‌البلاغة، ج ١، ص ٤٧٣.

[٣]. بحار الأنوار، ج ١٨، ص ٢٣٧؛ وسائل الشیعة، ج ١٩؛ نهج السعادة، ج ٣، ص ٩٤؛ تمام نهج البلاغة، ج ٤، ص٢٠٤ ـ ٢١٧.

[٤]. نهج البلاغة، خطبۀ ١٣.

[٥]. الأمالی (طوسی)، ص ٧١٣.

[٦]. همان. البته با توجه به سیاق کلام حضرت که در ابتدای خطبه، با عبارت «کنتم جند المرأة» شروع گردیده، چنین به نظر می‌رسد که، قول دوم ( بعد از جنگ جمل) نظر صحیحی است.

نکته دیگر این که، مرحوم سید رضی، در نقل این خطبه نهایت احتیاط را رعایت فرموده‌اند و سعی کرده‌اند که جملات محتمل را هم، ذکر نمایند، تا مبادا چیزی از قلم بیافتد؛ و این نکته هم با عبارت‌های «و فی روایت» که در متن خطبه‌ ذکر شده است، فهمیده می‌شود و مشخص می‌کند که مرحوم سید به نقل‌های محتمل هم توجه فرموده‌اند.

[٧].تنبیه الخواطرو نزهة النواظر، ج ١، ص ١٣.