این پژوهش به مطالعه در مورد خطبه‌های نماز جمعه و عیدین امام علی† پرداخته و در این زمینه در بخشی از این نوشته با نگاه کلی به تمام خطبه‌ها، مواردی چون: تعداد، زمان و مکان صدور خطبه‌ها، تعداد خطبه‌های کامل و ناقص، اسناد و حجم خطبه‌ها مورد مطالعه واقع شده است. در بخش دیگر به مؤلّفه‌های مهم تمام خطبه‌ها و میزان تکرارشان اشاره شده است. بررسی دلایل کاستی خطبه‌های جمعه امام علی†، مطالب دیگر این نوشتار به شمار می‌آید. همچنین، بیان سیره امام† در امر برپایی نماز جمعه و بیان مناسبت‌هایی که در پیدایش خطبه‌ها تأثیر داشته‌اند، بخش‌های دیگر این مقاله هستند. و نهایت این که، در بخش پایانی این نوشتار ادبیات خطبه‌ها مورد کنکاش واقع شده است.

کلیدواژه‌ها: امام علی†، خطبه، جمعه، عیدین.

درآمد

بدون شک، یکی از امتیازات فرهنگ شیعه، به کارگیری دستورات و روایات حضرات ائمه معصوم‰ به همراه قرآن، در میدان عمل است؛ تا آن جا که این به هم آمیختگی موجب رشد و بالندگی و غنای فرهنگی این مکتب گردیده است. در این میان سخنان گهربار امام علی† از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. سخنان آن حضرت وی را در جایگاهی قرار داده که یک دانشمند، او را ستاره درخشان آسمان علم و ادب می‌بیند، و یک نویسنده برجسته از شیوه نگارش او پیروی می‌کند، و یک فقیه، همیشه بر تحقیقات و پدیده‌های او تکیه دارد.

از میان خطبه‌های آن حضرت، خطبه‌های جمعه وی به لحاظ شرایط ذاتی‌شان، دارای مرتبت والایی می‌باشند؛ چرا که ایراد خطبه جمعه و برپایی نماز جمعه در صدر اسلام، علاوه بر این که نشان از صلابت

[١] کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث.

[٢] عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.