بی‌اعتباری آن در استدلال و احتجاج است؛ زیرا حفصه در آنچه از فضیلت پدر خود و یار وی روایت می‌کند، متهم است؛ افزون بر آن که وی به دشمنی با امیرمؤمنان† معروف بوده و به بغض و سب آن حضرت تظاهر می‌کرده است و در دوستی با عایشه در نبرد وی با آن حضرت کم نگذاشته است.[١]

در موردی دیگر، مفید در نقد حدیث «شهر رمضان ثلاثون یوماً لا ینقص أبداً» ـ که محمد بن سنان، از حذیفة بن منصور از امام صادق† نقل کرده است ـ نوشته است:

این حدیث، شاذ و نادر و نامعتمد است. طریق آن محمد بن سنان است که امامیه در متهم بودن و ضعیف بودن وی اختلافی ندارند. و حدیثی که این گونه باشد، در دین به آن عمل نمی‌شود.[٢]

از نمونه‌های یادشده می‌توان استفاده کرد که شیخ مفید در نقدهای رجالی خود، عوامل متعددی مانند مجهول بودن راوی و ثقه نبودن راوی (به دلایلی مانند کذب و دشمنی با اهل بیت‰) را موجب ضعف حدیث دانسته و روایت راوی را در امور اختلافی که در آن ذی نفع است نپذیرفته است.[٣]

درباره دیدگاه رجالی مفید یادآوری این نکته نیز سودمند است که از نظر وی نمی‌توان از صادق بودن یا کاذب بودن فردی در امری صدق یا کذب او را در امور دیگر نتیجه گرفت.[٤]

٢ ـ ٢. نقد اِسنادی

بخش مهمی از نقدهای شیخ مفید بر احادیث فقهی و کلامی و گزارش‌های تاریخی، نقد اسنادی آنها

[١]. همان، ص ٢٢٠. مفید نمونه‌ای از قضاوت وی را آورده است که در آن به نفع زنی که به وی دل سپرده بود، حکم کرد و داستان آن شهره گردید و هذیل اشجعی در این باره شعری سرود (ر. ک : همان).

[٢] . ر. ک : تاریخ بغداد، ج ٨، ص ٤٣٢.

[٣] . مقصود از روایت اصحاب عقبه، تلاش نافرجام شماری از اصحاب پیامبر برای ترور آن حضرت است. برای یادکردی از «اصحاب عقبه» در منابع حدیثی عامه ر.ک: صحیح مسلم ج ٨، ص ١٢٣، المصنف (ابن أبی شیبه كوفی) ج ٨، ص ٥٨٨.

[٤] . همان، ص ٢٢١.