نقد حدیث در آثار شیخ مفید جایگاه درخوری دارد. وی در نقدهای خود از روش‌های پیچیده‌ای بهره گرفته ‌است. روش‌های نقد حدیث در آثار مفید به چهار دسته تقسیم می‌شود که به ترتیب اهمیت عبارت‌اند از : ١. نقد متن‌محور، ٢. نقد سند‌محور، ٣. نقد مأخذ‌محور، ٤. نشان دادن قرینه‌های عدم صدور یا قابل اخذ نبودن حدیث. هر کدام از این روش‌ها با به‌کارگیری معیارها و ابزارهای متعددی صورت بسته است.

کلیدواژه‌ها: شیخ مفید، نقدحدیث، نقد متنی، نقد سندی، نقد مأخذمحور.

درآمد

شیخ مفید (م٤١٣ ق) متکلم، فقیه، مورخ و حدیث‌شناس برجسته امامیه و یکی از اثرگذارترین عالمان حوزه‌های گوناگون معارف شیعی است. وی در کنار پرداختن به کلام و فقه ـ که شأن اصلی او بود و در روزگار وی برای حفظ هویت و استقلال مذهبی و فرهنگی جامعه امامیه ضرورتی حیاتی داشت ـ به حدیث پژوهی نیز مبادرت کرده است. در عرصه حدیث پژوهی، شیخ مفید با پشتوانه فرهنگ برجای مانده از پیشینیان و با بهره‌گیری از دانش‌ها و تخصص‌های خود، در پی مواجهه و آگاهی از آرای اندیشمندان فرَق کلامی و فقهی و با ارزیابی جریان‌های حدیثی موجود، به پذیرش مبانی و به کارگیری روش‌های ویژه‌ و گاه پیچیده‌ای در عرصه حدیث‌پژوهی روی آورده است.[٢] امور یاد شده، بازشناسی ویژگی‌های حدیث‌پژوهی وی را ضروری و در عین حال دشوار ساخته است. در این نوشتار، از روش‌ها و معیارهای نقد حدیث در آثار شیخ مفید سخن رفته است. پیش از پرداختن به این بحث، سه بحث مقدماتی درباره جایگاه نقد حدیث در منظومه فکری مفید، ضروت نقد احادیث مدون از نظر مفید و به کارگیری

[١] دکتری علوم قرآن و حدیث و عضو هیئت علمی جامعة‌ المصطفی العالمیة.

[٢]. ر.ک : خصائص أمیر المؤمنین†.