به حدیث ابن سعد برخی از متأخرین نیز اشاره کرده‌اند، امّا بعضاً با اندکی تفاوت.[١] البته به صورت: «إنک لا تفقه کل...»،[٢] البته به صورت: «لا یفقه الرجل کل الفقه...»؛[٣] که ظاهراً این تفاوت به جهت نقل از حافظه یا از نسخه‌های متفاوت است.

٣. أبو نعیم اصفهانی(م٤٣٠ق) از طریق خود(حماد در این طریق وجود ندارد) از أیوب سختیانی از أبو قلابة از أبو درداء نقل می‌کند:

إنک لا تفقه کل الفقه حتی تری للقرآن وجوهاً، وإنک لا تفقه کل الفقه حتی تمقت الناس فی جنب الله، ثم ترجع إلی نفسک فتکون لها أشد مقتک منک للناس؛[٤]

همانا تو فقیه(دانای) کامل نمی‌شوی تا این که برای قرآن وجوهی را ببینی و همانا تو فقیه کامل نمی‌شود تا این که به خاطر خداوند با مردم دشمنی کنی سپس به خود روی آوری و با آن بیشتر از دشمنیت با مردم، دشمنی کنی

برخی این حدیث أبونعیم را چنین ناقص نقل کرده‌اند:

انک لا تفقه کل الفقه حتی تری للقرآن وجوهاً.[٥]

جالب آن که احمد بن حنبل صاحب مسند مشهور که در طرق این حدیث ذکر شده، خود این حدیث را ذکر نکرده است.

٤ . ابن عبدالبر (م ٤٦٣ ق) و ابن عساکر (م ٥٧١ ق) از طریق خود از حماد بن زید از أیوب از أبوقلابه از أبودرداء نقل می‌کنند:

إنک لن تفقه کل الفقه حتی تمقت الناس فی ذات الله، ثم تقبل علی نفسک فتکون لها أشد مقتا من مقتک الناس و إنک لن تفقه کل الفقه حتی تری للقرآن وجوهاً.[٦]

و در ادامه خبر ذکر شده که حماد از أیوب ‌پرسید:

أهو أن تری له وجوهاً فتهاب الإقدام علیه؟

آیا مراد آن است که برای قرآن وجوهی ببینی، پس از اقدام بر آن بترسی [و بر اساس آن تفسیری نکنی]؟

و أیوب پاسخ داد:

نعم هذا هو؛

[١]. المصنف، صنعانی، ج ‌١١، ص ‌٢٥٥.

[٢]. الطبقات، ج ‌٢، ص‌ ٣٥٧.

[٣]. الإتقان؛ الدر المنثور، ج ‌١، ص ‌١٥.

[٤]. الحلیة (حلیة الأولیاء و طبقات الأصفیاء)، ج ١، ص ١١٢.

[٥]. الإتقان؛ الدر المنثور، ج ‌١، ص ‌١٥؛ فتح القدیر الجامع بین فنی الروایة و الدرایة من علم التفسیر، ج ‌١، ص ‌١٢.

[٦]. جامع بیان العلم وفضله، ج ‌٢، ص ‌٤٥؛ تاریخ مدینة دمشق، ج ‌٤٧، ص ‌١٧٣.