یکی از مستندات رایج و معمول معتقدان به چند معنایی بودن قرآن، صرف‌نظر از صحت یا عدم صحت چنین امری، احادیث وجوهیه (اصطلاح از مؤلّف است) و عباراتی مانند: قرآن حمال ذووجوه که بعضی به معصومان‰ منسوب‌اند ـ است امّا این احادیث کدام‌اند و اعتبار آنها و نیز اعتبار انتساب بعضی از آنها به معصوم چقدر است؟ اینها پرسش‌هایی است که به نظر می‌آید باید به دقت پاسخ داده شود.

مقاله موجود، در صدد است، به روش کتابخانه‌ای و تجزیه و تحلیل و مقایسه داده‌ها، این احادیث را تبارشناسی کرده و مورد مداقه و ارزیابی قرار داده و به پرسش‌های یادشده پاسخی درخور دهد.

لازم به یادآوری است که هدف این مقاله، پیش از هر چیز ارزیابی احادیث وجوهیه بر اساس ملاک‌های نقد حدیثی است و به هیچ وجه غرض از آن، رد یا اثبات ذو الوجوه بودن قرآن نیست و رد و اثبات ذو الوجوه بودن قرآن و معنا و مدلول ذو الوجوه بودن و غیره خارج از بحث این مقاله است. به عبارتی دیگر، رویکرد این مقاله نه نقد مفهومی، بلکه نقد نفس الامری احادیث وجوهیه فقط از حیث صحت و سقم و قوت و ضعف آنها (با وجود معاضد داشتن یا نداشتن این احادیث) است.

کلیدواژه‌ها: قرآن، حدیث، وجوه، نقد حدیث.

درآمد

بسیار پیش می‌آید که معتقدان به نظریه چند وجهی بودن عبارات و الفاظ قرآنی، به احادیثی در این باره با هدف شرعی شمردن چنین نظریه‌ای استناد می‌کنند. این در حالی است که به نظر می‌آید تا کنون در بارۀ این احادیث کنکاشی جدی صورت نگرفته است تا معلوم شود، فارغ از صحت چند وجهی بودن قرآن و معنای چند وجهی بودن، آیا این احادیث به عنوان دلیلی شرعی قابل استناد هستند؟ آیا مدلول این احادیثل، نسبت به نظریه یادشده، به طور مطلق، همراهی کرده و سازگاری نشان می‌دهند؟ از آنجا که

* عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران.