علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٤٨ - پژوهشهای حدیثی در دورۀ جمهوریت تركیه بنیامین أرول
مطالعات رسمی ـ دانشگاهی در بارۀ حدیث به شمار میآید؛ از این روست كه دوره دوم برآیند طبیعی تلاشهای بزرگی است كه در دوره نخست در حدیثپژوهی آغاز شده بود. بدون تردید، مهمترین و مشهورترین نتایج حدیثپژوهی دوره دوم رساله دكتری است كه استاد فواد سزگین آن را با عنوان«دراسات حول مصادر البخاری» در آنكارا به سال١٩٥٦م، نگاشت. این رساله از این حیث اهمیت دارد كه چگونگی برخورد با مصادر حدیث را برای ما ارائه میكند. پژوهشِ سزگین تنها از جهت بررسی بحث نقل شفاهی حدیث اهمیت ندارد، بلكه افزون بر آن در زمینههای تصینف و كتابت حدیث و روششناسی بخاری در تدوین و تصنیف حدیث نیز حایز اهمیت است. به همین سان در مسأله تدوین و تصنیف حدیث در قرن اول و دوم هجری مهم است و بالاتر از آن ابعاد مختلف تاریخ حدیث را بررسی میكند. این اثر در زمان خودش بعضی از اشكالات مستشرقان در بارۀ تاریخ حدیث در قرنهای نخست را پاسخ گفت.
از دیگر شخصیتهای حدیثی برجسته این دوره، مرحوم استاد طیب أوكیج است. وی دانشمندی بوسنیایی بود كه در غرب بزرگ شده بود و دارای پیشینهای در علوم اسلامی سنّتی ـ كلاسیک و اندوختههای علمی از غرب در مطالعات روششناسی بود. وی مواد درسی حدیث، تفسیر، و فقه را در دانشكده الهیات دانشگاه آنكارا پایه گذاری كرد و زیر نظر ایشان دانشجویان كوشا و توانایی رشد یافتند. تاثیر مهم استاد اوكیج ـ كسی كه پایه اصلی فعالیتهای حدیثی در تركیه به شمار میآید ـ از طریق دو دستیاری بود كه وی آندو را به نیكی تربیت كرده بود:
یک. استاد طلعت قوجیغیت؛ كسی كه پایههای دانش حدیث با رویكرد سنّتی و كلاسیک را پایهگذاری كرد و برای نوآموزان مباحثی چون أصول الحدیث، تاریخ الحدیث، مصطلحات الحدیث... را تدوین كرد.
دو. استاد محمد سعید خطیب أوغلو، كه رساله دكتری خود را در موضوع اندیشه انتقادی اسلامی
و نقد حدیث با عنوان «فكرة النقد الإسلامی ونقد الحدیث» تألیف نمود و با تدوین رساله دیگری
با عنوان«علاقة الحدیث بالأحداث السیاسیة والاجتماعیة من وفاة النبی إلى نهایة خلافة الأمویین»
به درجه دانشیاری دست یافت. تالیفات مذكور كه تلاش میكند آثار نقد در فرهنگ اسلامی
را در چارچوب یاد شده رصد كند ـ با خودش اصول حدیث پژوهی رسمی را نیز به همراه دارد.
هر دو نویسنده یاد شده بر ضرورت رصد ارتباط احادیث با حوادث تمركز دارند و مستمر به رعایت
نقدِ مصادر روایی دقت نظر دارند. تأثیر استادان یاد شده در حدیث پژوهان چهل سال اخیر پیداست؛
توجه دو استاد نخست به سنّتگرایی و توجه استادان بعدی به نقد و به روز رسانی مطالعات حدیث نمود یافته است.
اولین چیزی که در پایان نامههای دکتری ـ كه استادان یاد شده آنها را راهنمایی كردند ـ قابل توجه می نماید پرداختن به مبادی علوم حدیث در آنهاست. رسالههای مذكور بر منابع و مصادر اصلی در چارچوب شیوههای روش شناسی و اصول پژوهش اعتماد كردهاند. با این حال، ماهیت این پژوهشها از