حدیث‌پژوهی در تركیه از آغاز دورۀ جمهوریت تا كنون(١٩٢٤ـ٢٠١٠م) با سه دوره متمایز از هم، روندی تدریجی ـ تكاملی را پشت سر نهاده و امروزه مطالعات علوم و معارف حدیث در دانشگاه‌های الهیات تركیه به یک رشته علمی و تخصصی تبدیل شده است. بررسی تاریخچه حدیث‌پژوهی در تركیه، زمینه‌های رشد، آثار، كاستی‌ها و امتیازات پژوهش‌های حدیثی در
سدۀ اخیر تاریخ سیاسی حیات تركیه محور اصلی این مقاله حاضر است كه با روشی توصیفی ـ‌ استنادی به تبیین شاخصه‌های اصلی حدیث‌پژوهی در دوره جمهوریت تركیه پرداخته و آثار برتر حدیثی هر دوره را شناسانده است.

كلید واژه‌ها: تركیه، جمهوریت، حدیث‌پژوهی، ادوار سه‌گانه، آثار، ویژگی‌ها.

درآمد

این نكته بدیهی است كه از عهد نبوی تا كنون، سنّت در كنار قرآن نزد تمامی مسلمانان به عنوان مصدر دوم برای شناخت دین اسلام، اندیشه، تمدن و فرهنگ مسلمانان بوده است. از این رو، دانشمندان مسلمان اعم از عرب و عجم، اهتمام خاصی به سنّت‌پژوهی داشتند و به گواهی تاریخ، تألیفات فراوانی را به زبان‌های گوناگون در طول قرن‌های متمادی نگاشته‌اند. در

[١] اصل مقاله به زبان عربی در نشست علمی «حدیث پژوهی در تركیه» در تاریخ ٥/٣/١٣٨٩ با حضور استادان و محققان علوم حدیث در پژوهشكده علوم و معارف حدیث قم توسط نویسنده مقاله ارائه شد. مترجم، بخش‌هایی از مقاله را با استفاده از مطالب دیگر دكتر ارول تكمیل كرده و همچنین تمامی پانوشته‌ها به همراه متن اصلی آن در مقاله و كتابنامه نیز به اصل مقاله افزوده شده است. در پانوشت‌ها مقصود از Doktora رساله دكتری، Ogretim Uyeligi Tezi رساله ارائه شده برای عضویت در هیئت علمی، Profesorluk Takdim Tezi: مقاله برای ارتقا به رتبه استادی و Docentlik Tezi مقاله برای ارتقا به رتبه استادیاری است.

[٢] استادیار دانشكدۀ الهیات دانشگاه آنكارا تركیه.

[٣] عضو هیئت علمی دانشكده علوم حدیث قم.