علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢١٧ - حجیّت قول صحابه
د. کسانی که رو به دو قبله نماز خواندند.[١]
ﻫ . کسانی که قبل از هجرت ایمان آوردند.[٢]
استفاده از لفظ «مِن» که بیان کننده همه صحابه است: اکثر اهل سنّت قایلاند که «مِن» در این آیه مِن بیانیه برای جنس است و در نتیجه، خداوند از همه سابقون الاولون ـ که دیدگاههای مختلف اهل سنّت در بارۀ مصداق آن مطرح شد ـ راضی است.[٣]
السابقون الاولون از انصار: در ادامۀ آیه، اهل سنّت قایلاند که خداوند از سابقون اول از انصار نیز راضی است و میگویند مقصود از السابقون الاولون افرادی هستند که در بیعت عقبه اول و دومی شرکت کردهاند و همچنین کسانی هستند که هنگامی که ابوزراره و مصعب ابن عمیر نزد آنها فرستاده شد، بدانها ایمان آوردند[٤] و بدینگونه، دامنه صحابه از مهاجرین و انصار را گسترده میکنند.
رَّضىَِ اللَّهُ عَنهُْمْ وَ رَضُواْ عَنْهُ وَ أَعَدَّ لهَُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِى تحَْتَهَا الْأَنْهَرُ.
پس با توجه به این که عامه معتقدند که ﴿السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِینَ وَ الْأَنصَارِ٦٤٨٣٠;، همه صحابه یا تعدادی کثیری از صحابه هستند، در مقدمه دوم میگویند خداوند از آنها راضی است و وارد بهشت میشوند. مفسّران اهل سنّت در ذیل این بخش از آیه به روایتی استناد میکنند که: حمید ابن زیاد میگوید:
نزد محمد ابن کعب قرظی رفتم و به او گفتم: در بارۀاصحاب رسول خدا چه میگویی؟ گفت: جمیع اصحاب رسول خدا «فی الجنة محسنهم مسیئهم»گفتم: این سخن را از کجا میگویی؟ گفت: آیه را بخوان﴿السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِینَ وَ الْأَنصَارِ٦٤٨٣٠; تا آنجا که میفرماید «رضی الله عنهم و رضوا عنه». سپس گفت: امّا در بارۀ تابعان شرطی قایل شده و آن این است که آنها باید در کارهای نیک از صحابه پیروی کنند و فقط در این صورت اهل نجاتاند و امّا صحابه چنین قید و شرطی را ندارند.[٥]
بنا بر این، اهل سنّت با ذکر این دو مقدمه از آیه به این نتیجه میرسند که قول صحابه حجت است.
نقد استدلاهای اهل سنّت درمورد آیه ١٠٠ سورۀ توبه
الف. روایاتی که اهل سنّت در آنها مصادیق ﴿السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِینَ وَ الْأَنصَارِ٦٤٨٣٠; را نقل نمودهاند متفاوت و مختلف است و برخی قابل جمع نیز نیستند و دلیل لفظی بر هیچ یک از آنها درست
[١]. فتح المغیث، ج ٣، ص ٩٩.
[٩٠٤]. الاحکام فی اصول الاحکام، ج ٢، ص ٣٢٠؛ فتح المغیث، ج ٣، ص ٩٤.
[٩٠٥]. الانوار، تلخیص سید علی میلانی، ص ٩١.
[٩٠٦]. الرعایة فی علم الدرایة، ص ٣٤٣.
[٢] .اعیان الشیعة، ج ١، ص ١١٣؛ زبده البیان فی احکام القرآن، ص ٤٠٠.