تاریخ نام و نشان دوازده هزار نفر را به عنوان صحابه پیامبر ضبط کرده است و هرگز نمی‌توان گفت همه آنها عادل و دادگر بودند، بلکه در میان آنها چهرهای گوناگون از مؤمن و منافق و پرهیزگار و آلوده و دادگر و ستم‌گر و ... وجود داشت و مصاحبت چند روزۀ عاملی نبود که همه این گروه را در صف متقیان و پرهیزگاران قرار دهد.[٢]

پس هرگز صحابی بودن آفریننده مصونیت از گناه و پیراستگی نیست، بلکه این گروه به سان دیگر گروه‌ها از طبقات مختلف تشکیل یافته است و اندیشۀ عدالت صحابه روپوشی است بر افعال و اعمال بسیاری از زشتکارانی که در زمان پیامبر بودند، مخصوصاً آنانی که در حق خاندان پیامبر جفا کردند.

بررسی دلایل قرآنی اهل سنت و پاسخ شیعه

اهل سنّت برای اثبات پاکی و حجیت قول صحابه به برخی از آیات قرآن از قبیل: (سورۀ توبه، سورۀ آیۀ ١٠٠، سورۀ فتح، آیۀ ١٨ و ٢٩، سورۀ انفال، آیۀ ٧٤ ـ ٧٥) اشاره کرده‌اند که ما برای اختصار فقط به مهم‌ترین دلیل قرآنی اهل سنّت ـ که آیۀ ١٠٠،‌ سورۀ توبه است ـ می‌پردازیم.

﴿وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِینَ وَ الْأَنصَارِ وَ الَّذِینَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَّضىِ‌َ اللَّهُ عَنهُْمْ وَ رَضُواْ عَنْهُ وَ أَعَدَّ لهَُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِى تحَْتَهَا الْأَنْهَرُ خَلِدِینَ فِیهَا أَبَدًا ذَالِک الْفَوْزُ الْعَظِیم٦٤٨٣٠;.

استدلال کلامی‌ای که اهل سنّت از آیه فوق می‌کنند، بدین نحو است که در مقدمۀ اول السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِینَ وَ الْأَنصَار را بسیار گسترده و تقریبا همه صحابه می‌دانند و در مقدمه دوم می‌گویند خداوند از همه این صحابه راضی است و جایشان بهشت است. سرانجام با استفاده از این دو مقدمه نتیجه می‌گیرند که قول همه صحابه حجّت است. برای روشن‌تر شدن دیدگاه عامه در خصوص پاکی و تزکیه همه صحابه بر اساس آیه ١٠٠ سوره توبه به دیدگاه‌های آنان و سپس به پاسخ‌های مطرح شده به استدلال‌های اهل سنّت ذیل این آیه می‌پردازیم.

السابقون الاولون من المهاجرین : اهل سنّت در خصوص مصداق این بخش از آیه نظراتی را مطرح کرده‌اند:

الف. همه صحابه.[٣]

ب. کسانی هستند که در بیعت رضوان (صلح حدیبه) شرکت داشته‌اند.[٤]

ج. شهدای بدر.[٥]

[١] . فضائل الصحابة، ص ٥٢.

[٢]. الفیة الحدیث، ص ٣٤٩؛ الاحکام فی اصول الاحکام، ج ٢، ص ٣٢٠.

[٣]. المستصفی فی علم الاصول، ج ١، ص ٣٠٨.

[٤]. الجامع الحکام القرآن،ج ٨، ص ٢٧٢؛ الاحکام فی اصول الاحکام، ج ٢، ص ٣٢٠.

[٥]. شرح نهج البلاغة ابن ابی الحدید، ج ٤، ص٢٢٦ .