از منظر اهل سنّت عادل کسی است که به انجام دادن واجبات و همچنین پرهیز کردن از محرمات شناخته شده باشد. عدالت را استقامت در دین، سلامت در مذهب و دوری از اسباب فسق و اموری می‌دانند که اعضا و جوارح و قلب ازآن نهی شده است.[٣] ابن مبارک عادل را کسی می‌داند که دارای پنج صفت باشد: در نماز جماعت حضور یابد؛ از شراب‌خواری خودداری کند؛ در دینش لغزش و خرابی نباشد؛ دروغ نگوید؛ کم عقل نباشد.[٤] عده‌ای نیز عدالت را عبارت از ترک محرمات؛ اجتناب از کبایر و بعضی
از صغایر و انجام واجبات می‌دانند.[٥] سیوطی عدالت را ملکه‌ای می‌داند که مانع از انجام کبیره یا
صغیره ـ که نشانه خفت نفس است ـ می‌شود.[٦]

مجموعه تعاریف فوق می‌شود گفت که عدالت همان اجتناب از کبایر و اصرار نکردن بر صغایر است با توجه به حسن ظاهر افراد کاشف و حاکی از عدالت درونی است و هیچ دلالتی بر اصالت عدالت ندارد. مقصود اهل سنّت از «عدالت صحابه» همان عدالت فقهی و اجتناب از کبایر است که با انجام یک گناه، انسان از عدالت به این معنا ساقط می‌شود. از این روست که بعضی از این گروه، کوچک‌ترین نسبت گناه را به صحابه کفر می‌دانند.

عدالت در دیدگاه تشیع

عدالت از منظر تشیع، در کلیت آن، نزدیک به دیدگاه اهل سنّت است. در تعریف عدالت بیشتر به همان ملکه یا حالت نفسانی اشاره شده که باعث می‌شود انسان همیشه تقوایى داشته باشد و مانع از ترک واجبات یا انجام محرمات شرعى است، و براى احراز آن، حسن ظاهر، کافى است.[٧] همچنین به عدم اصرار بر صغایر نیز اشاره شده است.[٨]

شیخ طوسی می‌گوید نماز پشت سر فاسق ـ که مرتکب کبایر (از جمله شرب خمر، زنا و...) می‌شود ـ جایز نیست.[٩] شهید ثانی معنای عدالت را سالم بودن فرد از اسباب فسق گناهان کبیره و اصرار بر گناهان صغیره می‌داند.[١٠] مامقانی نیز معتقد است عدالت ملکه‌ای است که انسان را بر انجام واجبات و ترک

[١].الاستیعاب، ج ١، ص ٩؛ الفیه الحدیث، ج ١،ص ٧؛ فتح المغیث، ج ٣، ص ٨٤ .

[٢]. الصحابه فی القرآن و السنه و التاریخ، ص ١٧.

[٣].الفیة الحدیث، ص ٣٤٥.

[٤]. الاصابة، ج ١،ص ١٩؛ تدریب الراوی، ج٢ ، ص ٦٧٥.

[٥]. الصحابة فی القرآن و السنة و التاریخ، ص ١٦.

[٦]. الاصابة، ج ١، ص ٤ ـ ٨ ؛ الفیة الحدیث، ص ٣٤٦.

[٧]. نظریه عدالت صحابه و رهبری سیاسی در اسلام، ص ٦ ـ ٣٥.

[٨]. الرعایة فی علم الدرایة، ص ٣٣٩؛ الدرایة فی مصطلح الحدیث، ص ١٢٠.

[٩]. لسان العرب، ج ١١، ص ٤٣١.

[١٠]. جمهرة اللغة، ص ٦٦٣ .