در این مقاله تعریف صحابه، سبب پیدایش بحث عدالت صحابه از دیدگاه فریقین، دیدگاه‌های سه گانه اهل سنت و دیدگاه بیشتر آنان در تعریف صحابه و تفاوت‌های تشیع با عامه در این خصوص، مورد بحث قرار خواهد گرفت.

آن گاه, به دیدگاه فریقین در بارۀ عدالت صحابه و استدلال اهل سنت در خصوص عدالت آنها از آیات قرآن و نقدهای شیعه بر استدلال‌های آنان را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

در ادامۀ بحث عدالت، صحت و ضعف احادیث مرفوع و موقوف را از منظر اهل سنت و شیعه مورد بررسی قرار می‌دهیم و موارد اتفاق و اختلاف آن را مشخص خواهیم نموده و در پایان، دیدگاه دو گروه در بارۀ حجیت قول صحابه مشخص خواهد شد.

کلید‌واژه‌ها: صحابه، عدالت، حجیت، اهل سنّت، شیعه.

درآمد

حجت گفتار صحابه در حدیث، فقه و تفسیر و… به علت این که حجم زیادی از احادیث و روایات از طریق صحابه به ما رسیده، دارای اهمت بسیار زیادی است؛ چرا که عدالت، به عنوان یکی از شرایط راوی، مورد اتفاق دانشمندان مذاهب اسلامی است.

جمعی از اهل سنت از احترام و اهمیتی که قرآن برای «مهاجرین اولین» در آیۀ ١٠٠ سورۀ توبه قایل شده، چنین استفاده می‌کنند که آنها تا پایان عمر مرتکب هیچ گونه خلافی نشده و باید بدون چون و چرا همۀ آنها را عادل بشماریم. سپس این موضوع را به همه صحابه به خاطر تمجیدی که قرآن از آنها در ماجرای بیعت رضوان و جاهای دیگر کرده، تعمیم داده‌اند و در عمل، صحابه را بدون در نظر گرفتن اعمالشان، انسان‌هایی استثنایی شمرده و اجازه هرگونه نقد و بررسی در کارهایشان را از اندیشمندان سلب نمودند.

قایل شدن به اجتهاد جمیع صحابه و توجیه عملکردها و خطاهای آنان از طریق «خطای در اجتهاد» چشم بستن بر واقعیت‌های تاریخی و نادیده گرفتن آنهاست. با این دیدگاه، قول همه صحابه، بدون جرح

[١]. کارشناس ارشد علوم قرآن.