أَ فَمَنْ یمْشِی مُكِبًّا عَلی‌ وَجْهِهِ أَهْدی‌ أَمَّنْ یمْشِی سَوِیا عَلی‌ صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ فَأَمَّا الْقَلْبُ الَّذِی فِیهِ إِیمَانٌ وَ نِفَاقٌ فَهُمْ قَوْمٌ كَانُوا بِالطَّائِفِ فَإِنْ أَدْرَكَ أَحَدَهُمْ أَجَلُهُ عَلَی نِفَاقِهِ هَلَكَ وَ إِنْ أَدْرَكَهُ عَلَی إِیمَانِهِ نَجَا. [١]

علامه مجلسی می‌گوید:

ذكر مردمان طائف از باب تمثیل است و مقصود همه آن مردمی باشند كه شک دارند (و در حال شک و تردید روزگارشان را به سر برند).[٢]

ب. تعارض اخبار

برخی از اندیشوران اسلامی، همچون شیخ طوسی[٣] بحث تعارض در اخبار را یکی از مجاری جریان تأویل دانسته‌اند. در اصطلاح، تنافی و ناسازگاری عرفی در مفاد و مدلول دو یا چند خبر یا دلیل را تعارض گویند.[٤] مقصود از تنافیِ عرفی در برابر عقلی، این است که این ناسازگاری، اعم است از این که به نحو تباین کلّی باشد یا عامین من وجه یا عموم و خصوص مطلق تا موارد جمع عرفی را هم شامل گردد.[٥]

این که چه عواملی سبب بروز تعارض در روایات می‌گردد، بحثی دراز دامن است که در کتاب‌های دیگر به آن پرداخته شده است،[٦] اما در اینجا فقط به نمونه‌هایی از حل تعارض در روایات به عنوان گونه‌ای از تآویل اشاره می‌شود:

شیخ طوسی در باب «تطهیر الثیاب و غیرها من النجاسات»، روایاتی مبنی بر لزوم تطهیر لباسی که به بول صبی یا صبیه آلوده شده می‌آورد و سپس روایت سِکونی را از امام جعفر صادق† را که از قول علی† می‌فرماید: «تطهیر لباسی که به بول صبی آلوده گردیده، لازم نیست»، چنین معنا می‌کند:

قال محمّد بن الحسن: ما تضمّن هذا الخبر، من أنّ «بول الصبی لا یغسل منه الثوب قبل أن یُطعم»، معناه أنّه یکفی أن یُصبّ علیه الماء، و إن لم یعصر، علی ما بیّنه الحلبی فی روایته المتقدّمة.[٧]

[١] . اصول الكافی، ترجمه مصطفوی، ج ‌٤، ص ١٥٢.

[٢]. همان، ص٢٩٠.

[٣]. ر.ک : همان، ص ٢٩٠ ـ ٢٩١.

[٤]. همان، ص٣٢٧.

[٥]. همان، ص٦٥ ـ ٦٦ .

[٦]. الوافی، ج‌٦ ، ص‌٥١٧ (برای نمونه‌های دیگری از شرح تشبیه‌ها ر.ک : همان، ج ١، ص ٢٠٥؛ ج ٣، ص ٦٨٦؛ ج١٠، ص١٣٤ (.

[٧] . التهذیب، ج ١، ص ٢٥٠.