١ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص

علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٨٢ - درنگی در تأویل روایات

 

پیامبر اکرمˆ در این روایت، با استفاده از دو تعبیر مجازی، از قحطی‌ها و خشک‌سالی‌ها و جنگ‌ها و درگیری‌هایی خبر داده‌اند که در آینده بر امت اسلامی جاری خواهد شد.

همچنین، پیامبر اکرمˆ در روایتی دربارۀ مردی ضعیف الإیمان فرموده‌اند:

أری علیه سُفعة من الشیطان؛[١]

بر او اثری سیاه از شیطان می‌بینم.

سیّد رضی در این باره این چنین گفته است:

واژۀ «سفعة» در این روایت، موضع مجاز است و سه معنا برای آن در عرف عربی وجود دارد:
١. به معنای سیاهی، یا سیاهی مایل به سرخی که در این صورت، مراد پیامبر اکرمˆ ظهور اثری دالّ بر فساد دینی و اعتقادی در چهرۀ آن مرد است که آن را به شیطان نسبت داده‌اند؛ زیرا شیطان عامل گمراهی و راهبری به طرق ضلالت است. در عرف عرب به کسی که اعتقاد و اخلاق ناشایست داشته‌باشد ‌می‌گویند: «وجه فلان مسوّد»(صورت فلانی سیاه است) که کنایه از کفر و فساد باطنی او است.
٢. به معنای ضربه که از «سَفَعتُ رأس فلان» اخذ شده‌است. این عبارت زمانی به کار می‌رود که ضربه‌ای به فرد وارد شده و اثر آن باقی مانده‌باشد. در این صورت، مراد پیامبر اکرمˆ آن است که: در او اثری آشکار از شیطان می‌بینم.
٣. به معنای گرفتن و تصاحب؛ چنان‌که خداوند می‌فرماید: «لنسفعاً بالناصیة»؛ یعنی، قطعاً او را از موی پیشانی می‌گیریم که در این صورت، معنای روایت این است که اثر أخذ و اسارت شیطان را در او می‌بینم.

سیّد رضی، پس از بیان این سه وجه معنایی، آنها را نزدیک به هم و ارادۀ هر کدام را جایز می‌داند.[٢]

و نیز باز از آن حضرت نقل شده است:

و الذی نفسی بیده لایُسلم عبد حتی یُسلم قلبه و لسانه...؛[٣]

سوگند به آن‌که جانم در دست اوست، هیچ بنده‌ای مسلمان نیست؛ مگر آن‌که قلب و زبان او مسلمان باشد!

سیّد رضی در بیان وجود مجاز در این روایت می‌گوید:

مسلمان شدن قلب و زبان مجاز است و مراد از آن سلامت قلب از عقاید ناپسند و حفظ زبان از گفتارهای نکوهیده. مؤید این برداشت، ادامۀ روایت است که در مورد ایمان فرد افزوده‌است: «و لا یؤمنُ حتی یأمن جاره بوائِقَه»؛ و ایمان نمی‌آورد مگر


[١]. همان، ص٢٩٠.

[٢]. همان، ج ١، ص ٢١٩.

[٣]. همان، ص٣٢٧.