روی أنّ النبیˆ خرج مع أصحابه الی طعام دعوا الیه فاذا بالحسین†، و هو صبی یلعب مع صبیّة فِی السکّة، فاستنتل رسول اللّهˆ أمام القوم، فطفق الصبی یفرّ مرّة هاهنا، و مرّة هاهنا و رسول اللّهˆ یضاحکه، ثم أخذه فجعل احدی یدیه تحت ذقنه والأخری تحت فأس رأسه وأقنعه فقبّله وقال: أنا من حسین، و حسین منی، أحب اللّه من أحبّ حسیناً، حسین سبط من الأسباط[٢].

در ذیل حدیث یاد شده می‌نویسد:

معنای استنتل، تقدم است. گفته می‌شود: استنتل الرجُل استنتالاً و ابرنتی ابرنتاً، و ابرنذع ابرنذاعاً، اذا تقدم. ابن انباری چنین گفته است. در کتاب یکی از پیشینیان، در علم لغت، یافتم که گوید: استنتلتُ الامر، به معنای آماده شدن برای آن است. و استنتل الرجل یعنی از قوم جدا و تنها شد و گفته می‌شود استنتل یعنی أشرفَ. این معانی نزدیک به هم هستند و [واژه به کار رفته] در خبر با هر یک از آنها مناسب است.«سکّه» به منازل و نخل‌های صف کشیده گفته می‌شود. معنای «طفق»، «مازال» است. شاعر گوید:

طفقت تبکی و أسعدها فکـلانـا ظاهـر الکمـد

و «فأس الرأس» سلسله موی پشت سر است. معنای «أقنعه»، طبق نظر ابن انباری، «رفعه» و طبق نظر دیگران، «اقنع ظهره اقناعاً اذا طأطأ ثم رفعه برفق» است. «الأسباط» در اصلْ درباره فرزندان اسحاق† [و] مانند قبایل در بنی اسماعیل† است. ابن انباری گوید: اسباط همان صبیة و صبوة است که با یاء و واو، هر دو، به کار می‌رود.[٣]

نوع دیگر از اقسام تأویل ادبی فهم کنایه، مجاز و استعاره به کار رفته در متون روایی است که توجه به آنها در فهم معنا و مقصود حدیث ضروری است. آنچه در اینجا آورده می‌شود، مصادیقی از کاربرد این گونه صناعات ادبی، در متون روایی است:

در حدیثی آمده است:

و روی أنّ الكعبة شكت إلی اللّه ـ عزّوجلّ ـ ما تلقی من أنفاس المشركین. فأوحی اللّه ـ تعالی ـ إلیه: قرّی یا كعبة! فإنّی مبدلك بهم قوماً یتنظفون بقضبان الشجر، فلمّا بعث اللّه ‌عزّوجلّ ـ نبیه محمّداًˆ نزل علیه روح الأمین جبرئیل† بالسواك؛[٤]

[١]. الكافی، ج‌١، ص٤٠١.

[٢]. همان، ج ١، ص ٢١٩.

[٣]. همان، ج ١، ص ٦٣٠ ـ ٦٣١.

[٤]. کتاب من لا یحضره الفقیه، ج ٢، ص ٢٤٤، ح ٢٣١٠.