علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٧٧ - درنگی در تأویل روایات
چه بسا مردمی كه نسبت به حدیث خیرخواه و نسبت به قرآن خیانتگرند. علما از رعایت نكردن غمگیناند و جاهلان از حفظ روایت.
و در روایاتی به کنایهآمیز و چند وجهی بودن برخی از احادیث اشاره شده است:
قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ: خَبَرٌ تَدْرِیهِ خَیرٌ مِنْ عَشْرٍ تَرْوِیهِ إِنَّ لِكُلِّ حَقٍّ حَقِیقَةً وَ لِكُلِّ صَوَابٍ نُوراً. ثُمَّ قَالَ: إِنَّا وَ اللَّهِ لَا نَعُدُّ الرَّجُلَ مِنْ شِیعَتِنَا فَقِیهاً حَتَّی یلْحَنَ لَهُ فَیعْرِفَ اللَّحْنَ؛[١]
امام صادق فرمود: اگر یک خبر را خوب درک كنی، بهتر از ده خبر است كه باز گوی آنها باشی. همانا هر حقی حقیقتی دارد و هر صوابی را نوری هست. سپس فرمود: به خدا قسم كه ما مرد شیعی خودمان را به شمار فقیه و چیز فهم نمیآوریم تا آن كه با او به رمز و كنایه حرف بزنیم و او معنای رمز و كنایه ما را بفهمد.
أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: إِنَّ حَدِیثَنَا صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ لَا یحْتَمِلُهُ إِلَّا صُدُورٌ مُنِیرَةٌ أَوْ قُلُوبٌ سَلِیمَةٌ أَوْ أَخْلَاقٌ حَسَنَةٌ إِنَّ اللَّهَ أَخَذَ مِنْ شِیعَتِنَا الْمِیثَاقَ كَمَا أَخَذَ عَلَی بَنِی آدَمَ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ فَمَنْ وَفَی لَنَا وَفَی اللَّهُ لَهُ بِالْجَنَّةِ وَ مَنْ أَبْغَضَنَا وَ لَمْ یؤَدِّ إِلَینَا حَقَّنَا فَفِی النَّارِ خَالِداً مُخَلَّدا.[٢]
امام صادق فرمود: حدیث ما صعب و مستصعب است، تحمل آن را ندارد جز سینههای نورانی، یا دلهای سالم، یا اخلاق نیكو، همانا خدا از شیعیان ما پیمان (به ولایت ما) گرفت، چنان كه از بنی آدم (به ربوبیت خود) پیمان گرفت و فرمود: «آیا من پروردگار شما نیستم؟» پس هر كه نسبت به ما (به پیمان خویش) وفا كند، خدا بهشت را بر او پاداش دهد، و هر كه ما را دشمن دارد و حق ما را به ما نرساند، همیشه و جاودان در دوزخ است.
عَنْ شُعَیبٍ الْحَدَّادِ قَالَ: سَمِعْتُ الصَّادِقَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ یقُولُ: إِنَّ حَدِیثَنَا صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ لَا یحْتَمِلُهُ إِلَّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ أَوْ نَبِی مُرْسَلٌ أَوْ عَبْدٌ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ لِلْإِیمَانِ أَوْ مَدِینَةٌ حَصِینَةٌ. قَالَ عَمْرٌو: فَقُلْتُ لِشُعَیبٍ: یا أَبَا الْحَسَنِ! وَ أَی شَیءٍ الْمَدِینَةُ الْحَصِینَةُ؟ قَالَ: فَقَالَ: سَأَلْتُ الصَّادِقَ عَنْهَا، فَقَالَ لِی: الْقَلْبُ الْمُجْتَمَع؛[٣]
شعیب حداد گوید: از امام ششم جعفر بن محمد شنیدم میفرمود: حدیث ما سخت است و ناهموار؛ زیر بارش نرود، جز فرشته مقرب یا پیغمبر مرسل یا بندهای كه خدا دلش را با ایمان آزموده یا شهری بارودار. عمرو، شاگرد شعیب از او پرسید: ای شعیب، شهر بارودار كدام است؟ گفت: من خود معنای آن را از امام صادق پرسیدم، به من فرمود: دل خاطر جمع است.
[١]. الغیبة لنعمانی، ص ١٤١.
[٢]. الكافی، ج١، ص٤٠١.
[٣]. امالی الصدوق، ص ٤.