علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٧٦ - درنگی در تأویل روایات
٣. حدیث مشکل:
- هو ما اشتمل علی الفاظ صعبة لا یعرف معانیها الا الماهرون، او مطالب الغامضة لایفهمها الا العارفون.[١]
٢. روایات جواز تأویل
روایات قابل توجهی در منابع حدیثی به چشم میخورد که از آنها میتوان به عنوان مؤیدی برای تأویل استفاده کرد. در اینجا به تعدادی از آنها اشاره میشود:
در روایاتی بر فهم درست روایات تأکید است:
قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ: یا بُنَی اعْرِفْ مَنَازِلَ الشِّیعَةِ عَلَی قَدْرِ رِوَایتِهِمْ وَ مَعْرِفَتِهِمْ فَإِنَّ الْمَعْرِفَةَ هِی الدِّرَایةُ لِلرِّوَایةِ وَ بِالدِّرَایاتِ لِلرِّوَایاتِ یعْلُو الْمُؤْمِنُ إِلَی أَقْصَی دَرَجَاتِ الْإِیمَانِ، إِنِّی نَظَرْتُ فِی كِتَابٍ لِعَلِی فَوَجَدْتُ فِی الْكِتَابِ أَنَّ قِیمَةَ كُلِّ امْرِئٍ وَ قَدْرَهُ مَعْرِفَتُهُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَک وَ تَعَالَی یحَاسِبُ النَّاسَ عَلَی قَدْرِ مَا آتَاهُمْ مِنَ الْعُقُولِ فِی دَارِ الدُّنْیا؛[٢]
ابوجعفرباقر گفت: پسرم، مقام ومنزلت شیعیان را ازاندازه نقل احادیث وشناختیكه (در باره مفاهیم و معارف حدیثی) دارند بشناس؛ زیرا كه شناخت و معرفت، در حقیقت، همان درک آگاهانه (علوم و مفاهیم) حدیث است. و با همین درک آگاهانه محتوای احادیث است كه مؤمن به بالاترین پایههای ایمان (شناخت اعتقادی و عملی) میرسد. من در نامهای از علی به این نوشته برخوردم: ارزش و ارج هر كس معرفت اوست. خدای متعال مردمان را به میزان خردی كه در دار دنیا به ایشان ارزانی داشته است حسابرسی میكند.
وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ :عَلَیكُمْ بِالدِّرَایاتِ لا بِالرِّوَایاتِ؛[٣]
امیر مؤمنان فرمود: بر شما باد به گفتارهای سنجیده با خرد، نه بهر چه روایت شود.
قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ: رُوَاةُ الْكِتَابِ كَثِیرٌ وَ رُعَاتُهُ قَلِیلٌ فَكَمْ مِنْ مُسْتَنْسِخٍ لِلْحَدِیثِ مُسْتَغِشٌّ لِلْكِتَابِ وَ الْعُلَمَاءُ تَحْزُنُهُمُ الدِّرَایةُ وَ الْجُهَّالُ تَحْزُنُهُمُ الرِّوَایة؛[٤]
امام صادق فرمود: همانا روایتكنندگان قرآن بسیارند و رعایتكنندگانش كم.
[١]. لب اللباب (میراث حدیث شیعه، دفتر دوم)، ص٤٥٤؛ مقباس الهدایة، ج١، ص٣١٦.
[٢]. معانی الأخبار، ص ٢.
[٣]. بحار الأنوار، ج٢، ص٢٠٧.
[٤]. همان.