علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٦٢ - مأخذشناسی و ارزیابی سندی اصل نزول سوره هل اتی
محمد بن عثمان وی را به عنوان جانشین خویش و سومین نائب حضرت معرفی ساخته و فرموده است:
هذا ابو القاسم الحسین بن روح بن ابی بحر النوبختی، القائم مقامی و السفیر بینکم و بین صاحب الامر، والوکیل والثقة الامین.[١]
١٢. عثمان بن سعید
عثمان بن سعید، سفیر نخست حضرت صاحب الامر و از خدمتگزاران حضرت هادی بوده است. در شأن والای او همین بس که حضرت عسکری در حقّ وی فرمود:
هذا أبوعمرو الثقة الامین ثقة الماضى وثقتی فی المحیا.[٢]
بنا بر این سخن، دیگر نیازی به اثبات وثاقت وی نیست.
همانگونه که مشاهده میگردد، سند این روایت در کمال صحت و اعتبار است و اهل روایت و درایت، بر وثاقت، صداقت و عدالت راویان آن گواهی دادهاند. محدّث نوری در بارۀ این سند چنین مینویسد:
هذا سند لا یوجد نظیره فی الصحّه.[٣]
همچنین این روایت، به لحاظ مضمونی نیز از ایرادهایی که برخی چون ابن جوزی بر دیگر روایات رسیده در این مقام وارد ساختهاند، مبرّاست و اصل نزول سوره ﴿هَلْ أَتَى٦٤٨٣٠; در شأن اهل بیت را با کوتاه ترین و صریحترین عبارت، این گونه بیان میدارد:
یا امیر المؤمنین! انت مطعم الطعام علی حبه مسکیناً و یتیماً و اسیراً لوجه الله، لا ترید منهم جزاء و لا شکوراً.
دفع یک اشکال محتمل
ممکن است این اشکال وارد شود که قول راویان شیعه تنها برای خود آنها معتبر است و ضرورتی ندارد سایر مسلمانان آن را بپذیرند. برای پاسخ به این اشکال، باید دانست که بنا بر معیار بسیاری از حدیث پژوهان عامه چون شافعی، آنچه در صحت یک حدیث دخیل است، صدق و ضبط راوی است و مذهب او هیچ دخالتی در پذیرش یا عدم پذیرش حدیث وی ندارد.[٤] بغوی در این باره مینویسد:
اکثر محدثان، روایات اهل بدعت را چنانچه در گفتار صادق باشند، میپذیرند؛ چنانچه بخاری از فردی به نام عباد بن یعقوب روایت میکند که به نقل محمد بن اسحاق بن خزیمه، در گفتار، صادق و در مذهب، منحرف است.[٥]
[١]. خلاصة الاقوال، ص٤٣٢.
[٢]. الغیبة، ج ١، ص ٣٦٤.
[٣]. خاتمة المستدرک، ج ١، ص ٣٦٢.
[٤]. موسوعة مؤلفی الامامیة، ج ١، ص ٤٣٦.
[٥]. رجال النجاشی، ص ١٦.