ارزشی قایل نیست و نظارت آنان، او را از انجام دادن کار قبیح، باز نمی‌دارد، حیا یکی از مفاهیم اسلامی است که بر این طبیعت اثرپذیر، ‌دلالت دارد. تعریف پیش‌گفته نشان می‌دهد که مفهوم حیا این نکته را می‌رساند که انسان به خاطر ترس از قضاوت دیگران برخی کارها را انجام نمی‌دهد.[١]

٥. علل و اهداف برچسب‌زنی

نظریه‌پردازان برچسب‌زنی، در پی آن‌اند که به چه دلیلی و با چه هدفی افراد در معرض برچسب خوردن قرار می‌گیرند. به نظر هاوارد بکر، خصوصیات کجرو، می‌تواند یکی از علل برچسب‌زنی به افراد باشد. بکر می‌گوید این گونه نیست که برچسب‌زدن، ناشی از خودِ رفتار باشد. گاهی جامعه به هر دلیل، به افرادی یا یک‌سری رفتارهای خاصی، واکنش نشان می‌دهد. در حقیقت، گروه‌های ذی‌نفع، چون از افراد خاص یا رفتارهای خاصی خوششان نمی‌آید، به برخی افراد، برچسب می‌زنند.[٢]

«به نظر برخی محققان، این وضعیت، بدان سبب است که این نظریه، در اوضاع و احوالِ عاجز ماندن رویکرد پیشین (نظریه تضاد) از ارائه تبیینی جامع و فراگیر در باب کجروی، شکل گرفته است؛ عجزی که نوعی نومیدی را در خصوص کارآمد بودن انواع رویکردهای تبیینی موجود در باب کجروی، ایجاد کرده و زمینه را برای ایجاد تغییری اساسی در نوع نگاه به کجروی، آماده ساخته بود. این تغییر، خود را در قالب روی گرداندن از «علت کجروی» و روی ‌آوردن به فهم این نکته نمایان ساخت که: چرا افراد در معرض «بزهکار نامیده شدن»، قرار می‌گیرند (یعنی موضع‌گیری نظریه برچسب‌زنی).[٣] امّا این نظریه تا حد قابل‌توجهی به ورطه نسبی‌گرایی فرو افتاد و مدعی شد که هیچ رفتاری را نمی‌توان به خودی خود، اشتباه، انحراف و بد قلمداد کرد».[٤]

در احادیث، به این مضمون به روشنی اشاره شده است. در حدیثی از امام صادق† ـ که در صفحات گذشته نیز به آن اشاره شده ـ آمده است.[٥] در حدیث اشاره شده است که فرد علیه مؤمن مطلبی نقل می‌کند و قصدش از بین بردن اعتبار اجتماعی اوست.

در حدیث دیگری از امام باقر† آمده است:

کمترین چیزی که آدمی، بدان از ایمان به سوی کفر، خارج می‌شود این است که کسی برادر دینی‌ای بگیرد... پس لغزش‌ها و بدی‌های او را بشمارد تا روزی بر وی به سبب آنها سرکوفت بزند[٦].[٧]

[١] . المیزان، ج ٦، ص ٣٥٩،‌ ٣٦٣، به نقل از: گزاره‌های دینی و طبیعت اجتماعی کجروی، ص ١٥٣.

[٢] . اصول الکافی، ج ٣، ص ٧٤.

[٣] . آسیب‌شناسی اجتماعی، ص ٥٧.

[٤] . نظام اجتماعی، ص ١٢٤، ١٣٤ و ١٤٥، به نقل از: جامعه‌شناسی کجروی، ص ٤١٦.

[٥] . مجمع البحرین، ج ١، ص ٦١١ .

[٦] . مفردات فی غریب القرآن، ص ١٤٠.

[٧] . توحید مفضل، ص ١٠٣.