نکته پایانی در رابطه با این خطبه این است که، لحن گفتار حضرت در این خطبه، در مقایسه با دیگر خطبه‌ها، لحنی متفاوت است؛ چرا که حضرت در ابتدای این خطبه به معرفی اهل بیت پیامبرˆ اقدام می‌نماید و سپس اقدام به معرفی خویش می‌کنند و از این که جامعه اسلامی چند سالی از وی روی‌گردان بوده، به شدت انتقاد می‌نمایند و سپس با لحنی دیگر، اقدام به معرفی این روز بزرگ کرده را و در همین زمینه، در چندین مورد هم، نامی از روز غدیر می‌برند و بدین ترتیب، همگان را به شناخت و درک این روز مهم دعوت می‌نمایند.

مورد چهارم (غارت شدن کاروان حاجیان، توسط عمال معاویه)[١]

خطبه‌ای که در همین زمینه ایراد گردیده، خطبه‌ای است که در سال ٣٨ هجری و در شهر کوفه صادر گردیده و حاوی مطالبی است که نشان از نارضایتی حضرت از عملکرد مردم کوفه دارد. ابن‌ابی‌الحدید در رابطه با صدور این خطبه، چنین نقل می‌كند:

بعد از جریان حكمیت، بار دیگر امیر مؤمنان† برای نبرد با معاویه آماده شد. وقتی این خبر به گوش معاویه رسید، به وحشت افتاد و نیروهای خود را برای مقابله با امام† فرا خواند. این وحشت زمانی افزایش یافت كه خبر حركت علی† از كوفه و عبورش از نخیله به گوش معاویه رسید. معاویه برای ایجاد رعب و وحشت، ضحّاک بن قیس فهری را خواست و به او دستور داد به طرف كوفه حركت كند و هر كس را كه در اطاعت علی† می‌بیند، مورد هجوم قرار دهد و اموالشان را غارت كند. در هیچ جا توقف نكند. اگر روز را در شهری به سر می‌برد، شب را در جایی دیگر باشد، ولی هرگز در برابر نیروهایی كه برای مقابله با او بسیج شده‌اند، مقاومت نكند.

ضحّاك، با حدود چهار هزار نفر نیرو حركت كرد و هر جا رسید به قتل و غارت پرداخت و هر كس را در اطاعت امام علیه السّلام دید كشت. به كاروان حاجیان خانه خدا حمله برد و آنها را غارت كرد. عمرو بن عمیس ـ برادر زاده «عبد اللّه بن مسعود ـ را با گروهی از یارانش در نزدیكی قطقطانه شهید كرد. وقتی این خبرها به امیر مؤمنان علی† رسید، مردم را برای مقابله با این تهاجم توأم با وحشی‌گری فرا خواند. هنگامی كه گروهی سستی نشان دادند، حضرت این خطبه را ایراد فرمود.[٢]

این خطبه که پس از واقعه مذکور ایراد گردیده، نشان از عمق ناراحتی حضرت در قبال مسائل جامعه آن عصر دارد، جامعه‌ای که به خاطر فرمان نبردنشان از خلیفۀ مسلمین و عدم حضورشان در جنگ با معاویه، اکنون مورد تاخت و تاز عُمّال معاویه گردیده است. با دقت در سخنان حضرت، می‌توان چنین نتیجه گرفت که، انتقاد بیشتر حضرت در این خطبه علاوه بر عدم حضور مردم کوفه در جبهه، به افکار از هم گسیخته و سخنان زهرآلود اهالی این شهر نیز برمی‌گردد؛ چرا که به فرموده آن حضرت، «سخنانشان

[١].نهج‌البلاغة، خطبۀ ٢٩.

[٢].ترجمه نهج البلاغة، خطبه١٣.