پاسخ من هرگز خود را فوق اشتباه تصور نمیکنم. به تعبیر نهج البلاغه: لَسْتُ بِفَوْقِ انْ اخْطِئَ. به خداوند متعال از خطاهای خودم پناه میبرم؛ ولی هرگز هم حاضر نیستم که به بهانه جایزالخطا بودن مرتکب اشتباه بزرگتر بلکه گناه عظیم بشوم. اگر هم اشتباه کنم از این نوع نخواهد بود که باورهای آباء و اجدادی را تحقیق نکرده، با حقیقت اسلام یکی بدانم. اگر هم اشتباه کنم اشتباه نمیکنم که همیشه نباید انتظار داشته باشم که با گفتن حقیقت دستم را ببوسند و وجوهات بیشتری بدهند. معیار تصحیح اشتباهاتم متون اصلی کتاب و سنت و حکم روشن عقل است نه پسند عوام الناس.

***. آنچه مصلحت ایجاب میکند جز این نیست که باید این خیال را از سر زنان امروز خارج کنیم که میگویند حجاب در عصر حاضر غیرعملی است؛ ثابت کنیم که حجاب اسلامی کاملًا منطقی و عملی است.

منظور کسانی که میگویند حجاب در عصر حاضر غیرعملی است این است که با تقلید از نظام اجتماعی اروپا نمیسازد، و منظور مؤلف این است که چرا میسازد، یعنی میتوان نظام اجتماعی اروپا را پیروی کرد و در عین حال حجاب اسلامی را حفظ کرد. خلاصه آنکه مخالفین حجاب پیروی از نظام جدید را لازم میدانند و مؤلف هم تجویز میکند؛ و این خیال خام است. حق این است که این دو نظام با یکدیگر سازگار نیست و کوشش مؤلف اثرش این است که مردمی را که در پرتگاه سقوطند یکباره ساقط میسازد.

پاسخ خدا لعنت کند کسی را که بخواهد نظام اروپا در ایران عملی شود و خدا لعنت کند مفتری را. از چیزهایی که من هرگز نزد خداوند متعال از آنها نخواهم گذشت این افتراهاست، وَاللَّهُ خَیرُ الْحاکمینَ. سبحان اللَّه، آیا با اینهمه نقدها و تصریحات، آنهم نقدهای عالمانه و منطقی و مستدل از نظامهای فرنگی و از آن جمله نظام مختلط و عریان فرنگی، باز هم اینطور تهمت میزنید؟! ای کاش یک نفر از کسانی که کارشان استهلاک سهم امام است و بس، یک دهم این انتقادها را میکردند و به فحش قناعت نمیکردند و وظیفه مرا سبک میکردند. به هر حال این است پاداش کسی که فردی و اجتماعی به مردم ما خدمت کند.

***