مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٥ - فرضیه چهار دوره

خانم مهرانگیز منوچهریان در مقدمه کتاب انتقاد بر قوانین اساسی و مدنی ایران میگویند:

«از نظر جامعه شناسی، زندگی زن و مرد در نقاط مختلف زمین یکی از این چهار مرحله را میپیماید: ١. مرحله طبیعی ٢. مرحله تسلط مرد ٣. مرحله اعتراض زن ٤. مرحله تساوی حقوق زن و مرد.

در مرحله اول، زن و مرد بدون هیچ گونه قید و شرطی با هم خلطه و آمیزش دارند ...».

جامعه شناسی این گفته را نمیپذیرد. آنچه جامعه شناسی میپذیرد حداکثر این است که احیاناً در میان بعضی قبایل وحشی چند برادر مشترکاً با چند خواهر ازدواج میکردهاند؛ همه آن برادرها با همه این خواهرها آمیزش داشتهاند و فرزندان هم به همه تعلق داشته است؛ و یا این است که پسران و دختران قبل از ازدواج هیچ محدودیتی نداشتهاند و تنها ازدواج آنها را محدود میکرده است؛ و اگر احیاناً در میان بعضی قبایل وحشی وضع جنسی از این هم عمومیتر بوده و به اصطلاح زن «ملی» بوده است، جنبه استثنایی داشته و انحراف از وضع طبیعی و عمومی به شمار میرود.

ویل دورانت در جلد اول تاریخ تمدن صفحه ٥٧ میگوید:

«ازدواج از اختراعات نیاکان حیوانی ما بوده است. در بعضی از پرندگان چنین به نظر میرسد که حقیقتاً هر پرنده فقط به همسر خود اکتفا میکند. در گوریلها و اورانگوتانها رابطه میان نر و ماده تا پایان دوره پرورش نوزاد ادامه دارد و این ارتباط از بسیاری از نظرها شبیه به روابط زن و مرد است و هرگاه ماده بخواهد با نر دیگری نزدیکی کند به سختی مورد تنبیه نر خود قرار میگیرد. دوکرسپینی در خصوص اورانگوتانهای برنئو میگوید که «آنها در خانوادههایی بسر میبرند که از نر و ماده و کودکان آنها تشکیل میشود» و دکتر ساواژ در مورد گوریلها مینویسد که «عادت آنها چنین است که پدر و مادر زیر درختی مینشینند و به خوردن میوه و پرچانگی میپردازند و کودکان دور و بر پدر و مادر بر درختها جستن میکنند».

زناشویی در صفحات تاریخ پیش از ظهور انسان آغاز شده است. اجتماعاتی که در