?يا ايها الذين آمنوا كونوا قوّامين بالقسط شهداء لله...?(النساء: ٤/ ١٣٥) در اين آيه خدا از همه ى ايمان آورندگان خواسته است تا با تمام توان قيام به عدل كنند و در اجراى عدالت ازهواهاى نفسانى پيروى نكنند.آيه ى ٨ سوره ى مائده نيزتقريباً مشابه همين آيه است واز مؤمنان خواسته است در اجراى عدالت كوشا باشند.

در تعليمات قرآنى كسانى كه غرق در ماديات اند و به دنبال عيش و نوش خويش هستند از جمله ى مخالفين پيامبران الهى به حساب مى آيند، اينها همواره وضعيتى را كه در آن قرار داشتند مطلوب مى دانستند و هر تغييرى كه از جانب اولياى الهى ايجاد مى شد به شدت با آن مخالفت مىكردند.

?و ما ارسلنا فى قرية من نذير الاّ قال مترفوها إنّا بما ارسلتم به كافرون? (سبأ: ٣٤ / ٣٤). ?و كذلك ما ارسلنا من قبلك فى قرية من نذير الاّ قال مُترفوها انّا وَجدنا آباءَنا على امة و انّا على آثارهم مقتدون?(الزخرف: ٤٣ / ٢٣)

مطابق كلام معصومين(عليهم السلام) اهداف دولت امام مهدى (عج) تحقق اهداف انبيا است. او با تمام توان ظلم را از ميان مى برد، عدالت را مى گستراند و آسايش و امنيت را به ارمغان مى آورد. يعنى سعادت دنيا و آخرت مردم را تأمين مى كند. دنياى مردم، آباد، لذات مشروع فراهم و آخرت هم تأمين است. از طرفى در دنيا بهره مى برند و از طرف ديگر چشم به بهره هاى اخروى دارند. اما اهداف آرمان شهر فارابى تأمين سعادت و انتقال نفس از عالم خاكى به عالم مجردات است كه انسان سعادتمند در صدد ايجاد قسط و عدل بر خواهد آمد.

ميان جامعه ى فاضله ى دينى و جامعه ى آرمانى فارابى تفاوت هايى به نظر مى رسد كه مهم ترين آن چگونگى دست يابى به آرمان شهر و جامعه ى فاضل مى باشد.

بر اساس متون روايى قيام حضرت مهدى (عج) و پيوستن ياران به او، جامعه ى آرمانى دينى را ايجاد مى سازد. آنان با ابزار قدرت اهدافشان را محقق مى كنند. در متون دينى خبر از گرفتارى و خون ريزى هاى فراوان داده اند. جامعه ى آرمانى به آسانى مهيا نخواهد شد. اين مسأله هرگز در فلسفه ى سياسى فارابى نيامده است.

او با قطع نظر از چگونگى ايجاد جامعه ى آرمانى، فقط به تحليل و تبيين جامعه ى مطلوب پرداخته است. همين امر سبب شده است جامعه ى آرمانى او را تخيلى بدانند. شايد آشوب و هرج و مرج آن عصر سبب شده است كه وى از ارايه ى اين بخش خوددارى كند. فارابى در عصرى مى زيست كه از لحاظ سياسى حكومت هاى مختلف اسلامى اعلام استقلال كردند. زمانى كه عباسيان در بغداد حكومت مى كردند;امويان در اندلس، فاطميان در مصر، صفاريان در شرق(سيستان)،آل بويه دراصفهان و رى، و بنى حمدان در شام و عراق هر يك دولتى مستقل تشكيل داده بودند. از لحاظ عقيدتى فرقه هاى مختلف در اصول و فروع قد علم كرده بودند; هر يك ديگرى را متهم به كفر مىكرد و فيلسوفان را مرتد و كافر مىدانستند. در چنين وضعيت نابهنجارى فارابى به ارايه ى نظريه ى جامعه ى فاضل پرداخت و بعيد نيست كه از ترس جانش از ارايه راه كارهاى لازم براى ايجاد جامعه ى آرمانى طفره رفته باشد.

ج ـ ٣ ـ رييس آرمان شهر:

رييس آرمان شهر دينى شخص حضرت مهدى (عج) است كه با تكيه بر علم حضورى امامت، كشف و شهود[١] و اتصال با فرشته ى وحى جامعه ى مدينة النبى را بار ديگر زنده خواهد كرد. فارابى در تحليل خويش از جامعه ى آرمانى به توصيف رييس اول يا ملك حقيقى مى پردازد و براى او ويژگى هايى را مىشمرد(كه بيان شد). بيشتر آن ويژگى ها بر رييس آرمان شهر دينى نيز صدق مى كند.اما مواردى كه فارابى آورده است از جهت عقيدتى بر حضرت مهدى (عج) قابل صدق نخواهد بود.فارابى نظريه ى رييس اول را از فيلسوف ـ پادشاه افلاطون اخذ كرده كه با توجه به عقايد دينى، آن را در كسوت اوصاف دين قرار داده است. اما در عين حال هرگز نتوانسته است از هيأت بطلميوسى فرار كند.او با پذيرش عقول دهگانه،مراتب عقل انسانى، اتصال عقل بالمستفاد به عقل فعال،افاضه ى علوم از عقل فعال به عقل انسانى، ظهور عقل فعال درمرتبه ى تخيل انسانى در قالب فرشته وحى و ... يادآور فلسفه ى مشائى ارسطويى مبتنى بر هيأت قديم است كه از راه توجه در آراى فيلسوفان مسلمان راه يافته و هيچ كدام در متون دينى نيامده است.

[١]ـ كه همان حدس فلسفى و منطقى است .