بررسي نظريه هاي نجات و مباني مهدويت - ابراهیم آودیچ - الصفحة ٢٩١ -           الف ـ ٢ ـ رييس آرمان شهر

فارابى در اين جا به توضيح محاكاتى مى پردازد كه مجسم كننده ى معانى و ذوات حقايق اند. محاكات كثير و گوناگون اند، بعضى به ذوات حقايق نزديكند و بعضى دور، از اين رو بايد براى هر دسته از مردم مدينه محاكى خاصى را بكار گرفت. (فارابى، محمد بن طرخان، السياسة المدنية، ص ٩٧ و فارابى، محمد بن طرخان، آراء اهل المدينة الفاضلة، ص ١٤٣).

الف ـ ٢ ـ رييس آرمان شهر

جايگاه و وظايف رييس آرمان شهر بر اساس تشبيهى كه فارابى از آرمان شهر خويش ارايه نموده است، آشكار مى شود. در آن تشبيه رييس به منزله ى قلب است[١]، هدف اصلى و بلكه بالذات مردم مدينه دست يابى به سعادت و فهم راه دست يابى به سعادت و انجام اعمالى است كه آن ها را به سعادت واقعى مى رساند. تبيين همه ى اين ها به عهده ى رييس مدينه است[٢] و لازمه ى دست يابى به آن كمال يافتن و به فعليت رسيدن قوه هاى رييس مدينه است. رياست رييس امر تشريفاتى و اتفاقى نيست بلكه هم بايد فطرتاً و بالطبع آماده باشد و هم هيأت و ملكات خاص مربوط به رياست را كسب كرده باشد،[٣] كه همان اتصال به عقل فعال است.[٤] در نظر فارابى شرط اساسى رياست به فعليت رسيدن عقل نظرى و عملى اوست از جهت قوه ى ناطقه ى نظرى مدارج عقلى هيولايى، بالملكه، بالفعل و بالمستفاد را پيموده باشد،[٥] و در اوج قله ى آن به عقل فعال متصل شده باشد و عقل فعال كه آخرين عقل از سلسله ى عقول مجرده است، فيوضات خويش را مستقيماً به قوه ى نظرى او افاضه كند كه در اين صورت مرتبه ى عقل و معقول بالفعل رسيده است و هيچ امرى بر او مخفى نمى ماند[٦] و عقل مستفاد او ماده ى عقل فعال شده است[٧] و او حكيمى متعقل بالفعل است. از طرف ديگر قوه ى ناطقه ى عملى او كه منظور قوه ى متخيله باشد بايد به نهايت قوت رسيده باشد، به گونه اى كه با عقل فعال رابطه برقرار كرده و عقل فعال از طريق آن قوه حوادث جزئى را به او بنماياند[٨] كه در اين صورت او «نبىّ» يا «امام» خواهد بود. در نظر پيشينيان رييس اول ملك حقيقى[٩]، فيلسوف، حكيم، نبى و امام ناميده مى شود[١٠] و اين به خاطر به فعليت تام رسيدن اوست كه از هر ديدگاه نگريسته شود شايسته ى اسمى از اسماست.[١١] او در مركز دايره قرار گرفته است كه بقيه ى دايره ها در اطراف او حلقه زده اند و فيض او به همه ى حلقه ها جريان مى يابد. وقتى كه رييس مدينه با عقل فعال اتصال برقرار كرده باشد و عقل فعال موجودى مفارق از ماده است بايد بين آن دو سنخيتى حاكم باشد. لذا رييس اتَم و اشد مفارقة للماده است و اتم و اشد مقاربة من العقل الفعال[١٢] و عقل فعال در سلسله ى عقول فقط فيض حق را باز مى تاباند و مانعى در راه وصول فيض حق ايجاد نمى كند و نقش يك واسطه را ايفا مى كند و رييس فيض را از حق دريافت مىكند[١٣] و چون با حق رابطه دارد همه ى قوانين لازم را دريافت و به مردم اعلام مى كند. همين طور سعادت و اعمال لازم را دريافت و اعلام مى كند و اين عمل دريافت همان وحى است. لذا رييس مدينه، نبىّ نيز مى باشد. «يوحى اليه و هو مُستكمل بعلم النظرى»[١٤] و اين كمال قوه ى متخيله است كه عقل فعال با روح القدس بر قوه ى متخيله ى او مجسم مى شود و قوانين تشريع شده را از جانب حق بر قوه ى متخيله ى او افاضه مى كند. براى همين « كربن » معتقد است او فلسفه ى نبوت را تشريع كرده است نه فلسفه ى سياسى متداول را .[١٥]