ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٤٠٦ - اعراب

لغت:

التجاره: طلب سود و استفاده در خريد و فروش متاع است، و كنايه شده در اينجا براى خواستن سود در اعمال عبادى و جهاد در مقابل دشمن.

اعراب:

و جز اين نيست كه‌( (تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ)) جايز است با اينكه آن محمول بر «تجاره» و خبر از آنست و درست نيست، و جز اين نيست كه گفته شود (للتجارة تؤمنون) و البتّه گفته ميشود (و ان تؤمنوا باللَّه) براى آنكه آن بر طريقى آمده كه دلالت بر خبر تجارت ميكند نه بر خود خبر زيرا كه فعل دلالت بر مصدرش ميكند و انعقاد آن فقط بتجارت است در معنى نه در لفظ و در اين توطئه براى چيزيست كه در ايجاز بنا بر معنى ميشود و عرب ميگويد: (هل لك فى خير تقوم الى فلان فتعوده و ان تقوم اليه) آيا براى تو خيرى هست كه بروى بسوى فلانى پس او را عيادت كنى و اينكه بطرف او حركت كنى.

و قول او( (يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ)) در مجزوم بودن آن دو وجه است:

١- اينكه آن جواب‌( (هَلْ أَدُلُّكُمْ)) است و آن گفته فراء است و اصحاب بصرى ما آن را انكار نموده‌اند و گفته‌اند كه دلالت بر تجارت موجب آمرزش و مغفرت نميشود.

٢- اينكه آن محمول بر معنى است براى آنكه قول او( (تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ))- معنايش (آمنوا باللَّه و رسوله و جاهدوا فى سبيله) است و آن امريست كه بلفظ خبر آمده و دلالت بر اين ميكند قرائت عبد اللَّه بن مسعود آمنوا باللّه و جاهدوا و مانعى نيست كه امر بلفظ خبر بيايد چنانچه خبر هم بلفظ امر آمده در قول‌