ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٣١٣ - اول حشر كجاست؟

در اوّل مرتبه‌اى كه پيامبرش با آنها جنگ كرد فتح و ظفر نصيب پيامبرش نمود.

((ما ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا)) يعنى گمان نكرديد اى مؤمنين كه ايشان از منازل خودشان و دژهايشان بيرون روند براى شدّت شوكتشان.

((وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ مانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللَّهِ)) يعنى بنى النضير گمان كردند كه دژها و قلعه‌هاى آنها براى استحكامش مانع ميشود ايشان را از سلطنت خدا و نزول عذاب بايشان بر دست رسول خدا كه در آن متحصّن شده و سلاحهاى جنگى در آن مهيّا ساختند.

((فَأَتاهُمُ اللَّهُ)) يعنى پس آمد ايشان را امر خدا و عذاب او( (مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا)) از جايى كه خيال آن را نميكردند كه بر ايشان وارد شود چون در پيش خود فكر ميكردند كه موانع و اسبابى كه آنها آماده كرده‌اند ايشان را مصون داشته و مانع از نفوذ ديگرانست، خداوند سبحان امتناع ايشان را از رسول اللَّه امتناع از خود قرار داد.

((وَ قَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ)) و انداخت خداى سبحان در دلهاى ايشان ترسى بكشته شدن بزرگشان كعب پسر اشرف‌( (يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَ- أَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ)) حسن گويد: يعنى ويران ميكردند خانه‌هاى خودشان را از داخل تا راه فرارى پيدا كنند لكن ايشان خراب ميكردند بهترين منازل خود را كه مبادا نصيب مسلمين شود و مؤمنين از خارج خراب ميكردند تا آنكه بايشان رسيده و دستگيرشان كنند.

زجاج گويد: كه معناى خراب شدن بدست مؤمنين اينست ايشان آن را در معرض خرابى ميگذاردند.

و بعضى گويند: كه ايشان با دست خود منازلشان را خراب ميكردند بسبب‌