ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٩٧ - تحقيق تسبيح موجودات

تحقيق تسبيح موجودات‌

و حقيقت ذكر و تسبيح موجودات اينست كه عقلاء عالم او را تسبيح ميكنند قولا و اعتقادا و لفظا و معنا، ولى غير عقلاء از ساير حيوانات و جمادات پس تسبيح آنها شواهد و نشانه‌هائيست كه در آنها موجود و دلالت كننده بر وحدانيّت او و صفات چنانيست كه ذات مقدّس او جداى از همه خلق اوست و آنچه در آنست از برهانهايى كه نشان‌گر اينست كه او شباهت بخلقش ندارد و اينكه آفريده او هم شباهتى با او ندارد، پس خداوند سبحان تعبير نمود از اين تسبيح و ممكن است كه (ما) در اينجا بمعنى (من) باشد (يعنى ذوى العقول صاحبان عقل و انديشه) چنانچه ابو زيد از اهل حجاز حكايت كرده كه ايشان هر گاه صداى رعد ميشنيدند ميگفتند (سبحان ما سبحت له) تسبيح كند آنكه براى او تسبيح گويد، پس تسبيح واقع بر عقلا ميباشد از فرشتگان و پريان و آدميان.

((وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ)) يعنى تواناى آن چنانى كه ممتنع نيست بر او چيزى آن چنان خدايى كه افعالش محكم، داناى بوجوه و جهات صوابست در تدبير.

((لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ)) يعنى براى اوست تصرّف در تمام آنچه در آسمانها و زمين است از موجودات بآنچه كه ميخواهيد از تصرّفات و براى هيچكس قدرت و توانى نيست كه او را منع از تصرّف نمايد، و اينست آن سلطنت و بزرگترين شاهى بجهت اينكه تمام ما سواى او ملك اوست و اوست آن چنان كسى كه مالك تمام موجودات است و براى اوست كه او را منع از تصرّف كند.

((يُحْيِي وَ يُمِيتُ)) يعنى زنده ميكند مردگان را براى روز رستاخيز و ميميراند زندگان را در دنيا.