فرهنگ نامه مهدویت - سلیمیان، خدامراد - الصفحة ٤٥٢ - نواب خاصّ

مهم و حساس نواب خاص، از ميان بردن ترديدهاى موجود دربارۀ حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف بود. اين تلاش‌ها، بيشتر در دوران نايبان اوّل و دوم انجام شد؛ ولى در مواقع مورد نياز در دورۀ ديگر نواب نيز بدان توجه مى‌شد.

از آن‌جا كه اين مسأله، بسيار مهم و حساس بود، افزون بر ارائۀ كراماتى از طرف نايبان خاص، خود حضرت در موارد لازم، با صدور توقيعاتى اين امر را بر ايشان آسان مى‌كرد. ميان توقيعاتى كه هم‌اكنون از آن حضرت در دست است، تعدادى دربارۀ همين مسأله است.

از احاديث نقل شده توسط نوّاب خاص و توقيعات صادر شده از طرف امام زمان عليه السّلام به دست آنان، [١]دانسته مى‌شود نوّاب وظيفه‌اى دوجانبه داشته‌اند: از سويى محل زندگى امام را نه فقط از دشمنان، بلكه از شيعيان پنهان نگه مى‌داشتند و از سوى ديگر، به وكلاى خود آموزش مى‌دادند مبادا اسمى از آن حضرت به ميان آورند؛ ازاين‌رو توانستند شيعيان را از خطر عباسيان مصون دارند.

نايبان خاص، پرسش‌هاى فقهى و شرعى شيعيان را خدمت امام و پاسخ آن‌ها را به مردم مى‌رساندند. به ويژه در دورۀ نيابت نايب دوم، محمد بن عثمان، پرسش‌هاى فقهى بسيارى مطرح شد و امام، ضمن توقيعات پرشمارى به آن‌ها پاسخ داد. فعاليت‌هاى نايبان خاص به مسايل فقهى محدود نمى‌شد؛ بلكه وظيفۀ ديگر آنان حل مشكلات علمى و شركت در بحث‌ها و مناظرات عقيدتى بود. [٢]

يكى از تشكل‌هاى مهمى كه در دوران امامان پيش از حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف شكل گرفت، تشكيلات وكالت بود. آن بزرگواران، اين سازمان را براى آماده كردن هرچه بيشتر مردم، براى تحمل دوران غيبت حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف به وجود آوردند؛ ازاين‌رو هرچه بيشتر مى‌كوشيدند از مواجهۀ مستقيم، كم