فرهنگ نامه مهدویت - سلیمیان، خدامراد - الصفحة ٢٥٣ - زيارت ناحيۀ مقدسه

ابو الحسن اربلى، آن را رمزى بين شيعيان و آن حضرت و اطرافيان نزديك او ياد كرده، مى‌نويسد:

. . . و آن حضرت، ملقب است به حجّت و قائم و مهدى و خلف صالح و صاحب الزّمان و صاحب، و شيعه از آن حضرت در دوران غيبت صغرا به ناحيۀ مقدسه تعبير مى‌كرده و اين رمزى بود كه شيعيان، آن حضرت را با آن مى‌شناختند. [١]

اما زيارت ناحيۀ مقدسه زيارتنامه‌اى است كه به امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف نسبت داده شده است. مضامين بلند و نيز تأييد برخى از علماى شيعه، اين نسبت را تقويت مى‌كند. [٢]اگرچه برخى نيز به انتساب آن به حضرت ولى عصر عليه السّلام ترديد كرده، آن را از نگارش‌هاى سيّد مرتضى دانسته‌اند. [٣]ممكن است گفته شود اصل زيارت از حضرت مهدى عليه السّلام نقل شده است؛ اما سيّد مرتضى بخش‌هايى را به تناسب به آن افزوده است. [٤]

متن زيارت، خطاب به سيّد الشهدا عليه السّلام و شهداى كربلا است و نام يكايك آنان، بيشتر با ذكر اوصاف و خصوصياتشان و نيز اسامى قاتلان آن شهدا در آن آمده است.

آغاز زيارت، اين گونه است: السّلام عليك يا اوّل قتيل من نسل خير سليل. . . .

زيارت ناحيه، عملكرد ستمگرانه بنى اميّه را به گونه‌اى بازگو كرده كه تمام مردم دنيا متوجه مى‌شوند كه در كربلا چه جرم و جنايت بزرگى، به فرزندان پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله و سلّم واقع شده است. هيچ زيارتى، عمق فاجعۀ كربلا را همانند زيارت ناحيه بيان نكرده است.

يكى از مواردى كه اين حادثه وحشتناك را تبيين مى‌كنند، اين جملات تأثرانگيز است:

«اگر روزگار، [تولّد]مرا به تأخير انداخت و مرا از يارى تو محروم گرداند و با محاربان تو به محاربه نپرداختم و با دشمنان تو به ستيز نايستادم، اكنون صبح و شام براى تو شيون مى‌كنم و به جاى اشك، خون مى‌گريم.»

زيارت ناحيۀ مقدسه، همانند زيارت عاشورا براى روز عاشورا وارد شده است و در غير عاشورا نيز خوانده