فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٨ - پيوند اعضاى مردگان مغزى محمدمهدى آصفى

در توضيح اين مطلب بايد گفت: موضوعات و متعلقات احكام شرعى دو گونه هستند:

نوع اوّل موضوعات و متعلقاتى است كه شارع آورده و آنها را اصطلاح كرده و قبل از اصطلاح شارع، به عنوان اصطلاح در ميان مردم يا علما رواج نداشته؛ از قبيل بلوغ، نصاب زكات، حيض، استحاضه و نفاس ـ البته با حدود شرعى آنها ـ قبله، نماز، زكات، روزه، حج و... .

نوع دوم موضوعات و متعلقاتى است كه شارع آنها را اصطلاح نكرده و قبلا ميان مردم رواج داشته و شارع آنها را با حدود و مرزهايشان از مردم گرفته؛ مانند استطاعت، خوف، ضرر، عسر، حرج، فجر، زوال، ماه رمضان، صدق، كذب، خيانت، معروف، منكر و... .

حكم بخش اوّل واضح است؛ چون اين موضوعات را شارع پديد آورده و تفسير آنها را نيز از خود شارع بايد گرفت چه در شبهات مصداقى، مانند اشتباه در قبله و چه در شبهات مفهومى. بحث ما در اين بخش نيست.

اما بخش دوم، يعنى موضوعات و متعلقاتى كه شارع از دست مردم گرفته و آنها را موضوع يا متعلق حكم قرار داده است، اين گونه موضوعات يا متعلقات دو قسم هستند:

قسم اوّل موضوعاتى هستند كه بايد براى تشخيص آنها به عرف رجوع كرد و معيار و ميزان، تشخيص عرف است.

قسم دوم موضوعاتى است كه براى تشخيص آنها بايد به موازين علمى و دقت‌هاى عقلى و علمى و فرمول‌هاى رياضى و امثال آن مراجعه كرد.

مثال قسم اوّل «ضرر» در حديث اوّل معروف «لاضرر و لاضرار في الاسلام» و «غرر» در روايت معروف «نهى النبي(ص) عن بيع الغرر» و «اضطرار» در حديث معروف «رفع عن أُمتي تسع...» و «حرج» در آيه شريفه {هُوَ اجْتَبَاكُمْ وَ مَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ} (١٧) و «استطاعت» كه موضوع وجوب حج است در آيه { وَ للَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ سْتَطَاعَ }