با آنچه در خصوص تعريف دين گذشت چنين مى‌توان نتيجه گرفت: هر قرضى دين است و دين بر هر قرضى صادق است اما برعكس آن صحيح نيست و هر دينى، ناشى از قرض نمى‌باشد و قرض بر هر دينى صادق نيست. (٦٧)

در مورد تقسيم دين به دو قسم نيز در فقه شيعه چنين مطرح شده است:

دين يا حال است و يا مؤجل. دين حال، دينى است كه براى اداى آن وقت معينى نيست و دين مؤجل برخلاف آن است. (٦٨)

با توضيح بيشترى در متن ذيل، دين حال و مؤجل چنين توضيح داده شده است:

دين حال دينى است كه داين حق مطالبه آن را دارد و بر مديون تأديه آن در هر زمانى در صورت تمكّن واجب است. دين مؤجل دينى است كه داين حق مطالبه آن را ندارد و بر مديون اداى آن واجب نيست، مگر پس از منقضى شدن مدّت تعيين شده و رسيدن اجل و زمان مشخص شده. (٦٩)

٢ـ٤. حقيقت ذمه و دين

در تمام يا اكثر تعاريفى كه براى دين از نظر لغوى و به خصوص اصطلاحى نقل كرديم

(٦٦) الدين مال كلى ثابت فى ذمة شخص لاخر بسبب من الاسباب و يقال لمن اشتغلت ذمته به المديون و المدين و للاخر الدائن و الغريم و سببه اما الاقتراض او امور اخر اختيارية كجعله مبيعاً فى السلم او ثمناً فى النسيئة او اجرة فى الاجارة او صداقاً فى النكاح او عوضاً فى الخلع و غير ذلك او قهرية كما فى موارد الضمانات و نفقة الزوجة الدائمة و نحو ذلك. امام خمينى(ره)، تحرير الوسيله، ج ١، قم، موسسه النشر الاسلامى، ص ٥٦٣.
(٦٧) سيد محمد جواد الحسينى العاملى، پيشين، ج ٥، ص ٢. والشيخ يوسف البحرانى، پيشين، ج ٢٠، ص ٤٩.
(٦٨) السيد عبدالاعلى الموسوى السبزوارى، پيشين، ج ٢١، ص ٥.
(٦٩) همان، ص ٧.