فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٥ - نماز و روزه در قطب جعفر سبحانى
در اين صورت راهنماى ما در تشخيص روز از شب، خورشيد است. توضيح اين كه در اين مناطق، حركت خورشيد بر حسب آنچه حواس ما درك مى كند، حركتى دورانى همچون حركت سنگ آسياب است به اين صورت كه در طى ٢٤ ساعت يك بار با اوج و حضيضى كه دارد حول افق مى چرخد. بنا بر اين خورشيد حركتش را از شرق به سمت غرب و در ضمن يك خط منحنى شكل آغازمى كند و هرچه بالاتر رود و به سمت غرب حركت كند، سايه شاخص بيشتر مى شود تا آن كه ازدياد سايه شاخص متوقف شود.
سپس جريان بر عكس مى شود و اين جريان در سمت شرق روى خواهد داد و در اين موقع خورشيد درآن نقطه به خط استوا مى رسد و به اين وسيله اوقات ظهر و عصر را مىتوان تشخيص داد.
پس از آن، خورشيد در اين خط منحنى شروع به حركت مى كند تا اين كه به ايين ترين درجه برسد، اگر چه غروب نمى كند. آن گاه حركتش را از غرب به شرق آغاز مى كند و در اين موقع است كه شب فرا مى رسد و شب ادامه دارد تاوقتى كه حركت خورشيد به نقطه اى منتهى شود كه از همان جا شروع به حركت كرده بود، و كمى قبل از رسيدن خورشيد به نقطه شرق، اول فجر محسوب مى شود.
بنا براين حركت خورشيد راهنماى ماست براى دستيابى به اول و وسط روز و ابتداى شب و آغاز فجر. اين بيان،استحسان نيست بلكه هوا هم آن را تاييد مى كند. توضيح اين كه وقتى خورشيد از طرف غرب شروع به حركت مى كندتا به سمت غرب برسد هوا مانند مناطق معتدل بسيار روشن است و وقتى به طرف غرب پايين مى آيد و از آن جا به سمت شرق حركت مى كند هوا به تيرگى و تاريكى خفيفى ميل مى كند. لذا ساكنان اين مناطق، با حركت نخستين خورشيد، رفتار روز، و با حركت بعدى خورشيد، رفتار شبانه مى كنند به اين معنا كه به هنگام حركت نخستين خورشيد، اقدام به كارهاى روزانه مى كنند و به هنگام حركت بعدى خورشيد به خواب شبانگاهى مى روند.