فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٧ - بررسى فقهى نظريههاى جبران كاهش ارزش پول(١) احمدعلى يوسفى
اما اگر كاهش ارزش پول شديد باشد و عرف و عقلا در مقابل آن از خود واكنش نشان دهد، آيا جبران چنين كاهشى در ديون و قرض، زيادى و ربا محسوب مىشود؟
ملا حظه امور ذيل، پاسخ منفى ما را موجّه خواهد نمود:
١.در اكثر كتابهاى لغت، ربا به معناى «زيادى» آمده است. (٢٣) لسان العرب مىنويسد:
الأصل فيه الزيادة من ربا المال إذا زاد أو ارتفع؛ (٢٤)
معناى ربا در اصل همانا زيادى است، وقتى گفته مىشود: «ربا المال» يعنى مال زياد شد و رشد نمود.
در قرآن نيز به همين معنا در چندين آيه استعمال شده است؛ مانند آيه {يَمْحَقُ اللّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ} . (٢٥)
براى تعيين حد ربا از نظر اصطلاحى و شرعى اختلافات فراوانى بين مذاهب مختلف اسلامى و حتى بين عالمان هر مذهبى وجود دارد. هر يك حدى را براى ربا كه برگرفته از ادله شرعى مورد نظرشان بوده است، بيان كردهاند. ريشه اصلى اختلافات بين مذاهب مختلف، ناشى از اختلاف منابع استنباط و روش استنباط از منابع مىباشد. برخى مذاهب در استنباط و استخراج احكام فقهى و موضوعات شرعى فقط از چهار منبع: كتاب، سنت، عقل و اجماع استفاده مىكنند، بعضى فرق اسلامى فقط به ظاهر آيات و روايات تمسك مىكنند، تعدادى از مذاهب اسلامى دايره استنباط و استخراج را از منابع چهارگانه گستردهتر گرفته، و از مثل قياس ـ حتى اگر منصوص العله نباشد ـ استفاده فراوانى در كشف احكام فقهى و موضوعات شرعى مىنمايند. همچنين علماى هر مذهبى
(٢٣) ابن منظور، لسان العرب، ج ١٤، نشر ادب الحوزه، قم، ١٤٠٥ه.ق، ص ٣٠٤؛ فخرالدين الطريحى، مجمع البحرين، ج ١، الربع الثانى، ص ١٣٧ ـ ١٣٩.
(٢٤) ابن منظور، لسان العرب، همان، ص ٣٠٥.
(٢٥) بقره، آيه ٢٧٦. همچنين ربا در رعد، آيه ١٧؛ نحل، آيه ٩٢؛ حج، آيه ٥ به معناى لغوى آن آمده است.