١. شيوه ردّ عملى قياس در مقام بيان احكام شرعى و تبيين مدارك آنها. به اين معنا كه ائمه اهل بيت(ع) در مقام تطبيق احكام، به قياس به عنوان يكى از منابع تشريع تكيه نمى‌كردند .

٢. ائمه(ع) در لابه لاى سخنان خود آن چنان با شدّت از عمل به قياس هشدار داده و با آن به مخالفت برخاستند كه قياس از گردونه فقه و استدلال بيرون انداخته شد، حتى ادعا شده كه تعداد روايات نكوهش قياس به پانصد حديث مى‌رسد . (٢٣)

بدين ترتيب مكتب فقهى اهل بيت(ع) در برابر قياس موضعى آشكار و صريح داشت كه ديگر جاى هيچ گونه شبهه و اشتباهى را باقى نمى‌گذاشت .

با توجه به چنين نگرشى به قياس در مكتب فقهى اهل بيت(ع)، چگونه متصور است كه فقيه روشن نگرى همچون ابن جنيد - چنان كه به او نسبت مى‌دهند - به قياس عمل مى‌كرد و از آن به عنوان منبع اجتهاد و فتواى خود بهره مى‌جسته است، به ويژه آن كه در دوران طولانى ميان دوران صادقين(ع) تا زمان غيبت صغرا مرامنامه تشيع كاملاً پيدا بوده است؟!

براى پاسخ به اين پرسش كوشش‌هاى متعددى انجام گرفته است. پيش از آن كه به اين تلاش‌ها اشاره كنيم، مهم‌ترين و قديمى‌ترين عبارت‌هايى كه دلالت بر عمل ابن جنيد به قياس دارد با ياد مى‌كنيم :

١. گفتارى كه معاصر و شاگرد ابن جنيد يعنى شيخ مفيد در اين باره دارد و مهم‌ترين و قديمى‌ترين اظهار نظر در اين باره به شمار مى‌رود. شيخ مفيد اين سخن را در پاسخ به گروهى از بزرگان حنفى در نيشابور كه ادعا كرده بودند ابن جنيد به آن سامان رفته و ادعاى قياس كرده است، بازگو كرده است. مى‌گويد:

اما اين كه ابن جنيد در احكام شرعى به قياس و مذاهب ابوحنيفه و ساير

(٢٣) قواعد الحديث، ص ٢٣٤. ر.ك: روايات وارد در مذمت قياس در وسائل الشيعه، ب ٦، صفات قاضى، كتاب القضاء .