رابط علم و دین - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٧٢ - ١ ١ ١ نقد مبنايي
ميآيد، در يک سطح میتوان هر مجموعه از مسائل توصيفي مربوط به يکي از ابعاد انسان را علمي جداگانه درنظر گرفت؛ علومي چون علم اقتصاد، علم حقوق، علم اخلاق، و ... . همچنين مجموعة مسائل دستوري مربوط به هر بعد انسان را ميتوان به عنوان یک سیستم يا نظام جداگانه بهحساب آورد؛ نظامهايي چون نظام اقتصاد اسلامي، نظام سياسي اسلامي، نظام اخلاقي اسلامي، و... . منظور از سیستم يا نظام در اينجا مجموعة دستورالعملهايي است که دستکم در هدف و غرض وحدت داشته باشند. ازسوي ديگر، و در سطحي بالاتر، هریک از این نظامها جزئی از نظام جامعتر و کلیتر اسلاماند که راه زندگی را به بشر نشان میدهد، و درواقع، اينها نظامهايي فرعي[١]از آن نظام جامع بهحساب ميآيند که از خود استقلالي ندارند. سیستم جامع اسلام یک هدف بیشتر ندارد، و آن کمال حقیقی انسان است که از آن به قرب به خدای متعال ياد ميشود. با اين وجود، هر یک از این نظامهای فرعي و جزئی بخشی از آن سیستم کلی هستند. بنابراين، هرچند هر یک از نظامهای جزئی، هدفی متناسب با خود دارد، مثلاّ هدف اقتصاد تأمین رفاه و آسایش زندگی یا بهرهمندی هرچه بیشتر افراد از نعمتهاي خداست، و هدف اخلاق، صفا و جلا دادن نفس و تکامل روحی انسان است، ولي در نظام جامع اسلامي، همه هدفهاي فرعي بايد در راستاي برآوردن و تحقق هدف نظام جامع و کلي باشند. بنابراين، بهعنوان
١ . Subsystem