اراده و فعل خدا تماشا مي‌کند و ديگري چنين نتيجه‌اي از آن نمي‌گيرد. دخالت دادن اين جهت‌گيري فکري و نتيجه‌گيري بعدالعلم در خود علم در واقع جعل اصطلاحي جديد براي علم و خروج از محل بحث است. ايمان و کفر براي فراگیری علوم حصولي که بايد از استاد فراگرفت، در آزمايشگاه تجربه کرد، يا از اسناد و مدارک به دست آورد، دخالتي ندارند و از این رو، هم مؤمن مي‌تواند آنها را با به‌کارگیری متدولوژي درست از منابع معتبر کسب کند و هم کافر.

حتي شرط فهم و کسب معرفت نسبت به بعضي از مسائل ديني هم اين نيست که شخص حتما‍ً مؤمن باشد، و همين دليل است که کافران نيز مي‌توانند برخي معارف بنيادين دين را فهم کنند و به حقانيت دين ايمان بياورند. اگر چنين نبود، کافران براي عدم ايمان خود حجت داشتند و فرستادن پيامبران کاري بيهوده مي‌نمود. البته مرتبه‌اي‌ از معرفت وجود دارد که در واقع به ايمان مربوط مي‌شود و بالعرض به معرفت نسبت داده میشود و گاهي در اثر ايمان و کفر تفاوت پيدا مي‌کند. اين مرتبه از معرفت، سطحي از ارتباط انسان عالم با معلوم است که اگر کسی ايمان داشته باشد، آن را به گونهای ديگر درک مي‌کند. اين نوع از درک و فهم فقط درک حاصل از استدلال يا مشاهده نيست، بلکه نورانيتي قلبي است که خداي متعال آن را به همه نمي‌دهد: «إن تَتَّقُواْ اللّهَ يَجْعَل لَّكُمْ فُرْقَاناً»[١].

[١] انفال (٨): ٢٩.