بحثي دربارة درستي و نادرستي اصطلاحات نکرديم و صرفاً به توضيح و تشريح آنها و انواع روابط ممکن ميان اصطلاحات مختلف علم و دين پرداختيم. اما همين‌که پا را از اين دايره فراتر گذاشته، وارد محتواي علم و دين شويم، افقي گسترده از مسائل و گزاره‌هاي تصديقي رخ مي‌نمايند که احکام و مدعاهايي را در رابطه با واقعيات بيان مي‌کنند. همين ارتباط با واقعيت است که باب قضاوت درباره صحت و سقم ادعاها را باز مي‌کند.

در اين فضا، بحث در اين باره درمي‌گيرد که آيا ممکن است دين و علم دربارة موضوعي واحد و از جهتي واحد حکمي صادر کنند يا خير؛ و اگر ممکن است، در چه مسائلي چنين تداخلي پيش مي‌آيد؛ و در چنين مواردي، آيا هميشه حکم دين و علم مشابه و مؤيد يکديگرند يا ممکن است با احکامي متضاد يا متعارض روبرو شويم؛ و اگر تعارضي پيش آيد، آيا قابل حل است؛ و اگر قابل حل نبود، حق با کدام است و ملاک برتري يکي بر ديگري چيست؟ متکلمان و فيلسوفان دين پاسخ‌هايي متفاوت و گاه متعارض به اين پرسش‌ها داده‌اند؛ کساني راه افراط يا تفريط پيموده‌اند و حق را به جانب يکي از طرفين دعوا داده‌اند، و عده‌اي سعي کرده‌اند تا ميان اين دو حوزة معرفتي صلح و آشتي برقرار کنند. برخي براي رسيدن به اين مقصود، قلمرو علم و دين را چنان گسترش داده‌اند که شامل همة داده‌هاي صحيح طرف مقابل هم بشود، و گاه چنان دايرة اين دو را تنگ تعريف کرده‌اند که هيچ موضوع يا مسألة مشترکي ميان آن دو باقي نماند تا زمينة