الاحتجاج - ترجمه جعفری - الطبرسي، أبو منصور - الصفحة ١٧٧ - احتجاج امام باقر عليه السّلام در موضوعاتى مربوط به اصول و فروع

گفت : وجه تسميهء نام حوّا چه بود ؟ فرمود : زيرا او از استخوان حىّ ( زنده اى ) - يعنى استخوان آدم - آفريده شد [١] .

[١] در كتاب شريف فقيه تأليف مرحوم شيخ صدوق روايتى از زراره نقل است كه از امام صادق عليه السّلام پرسيده شد كه گروهى عقيده دارند كه خداوند حوّا را از آخرين دندهء چپ آدم آفريد آيا همين طور است ؟ امام عليه السّلام فرمود : خداوند منزّه است و بسيار برتر از آنكه چنين كند ، آيا كسى كه به اين قائل شده مىگويد : خداوند توان آن نداشت كه حوّا را از غير دندهء آدم بيافريند ، و از اين رو راه را براى گويندگان هرزه دارى باز گذارد كه يكى بگويد : اگر از دندهء آدم بود پس او با پارهء تن خود همبستر گشته ، اينان را چه شده است ؟ خداوند ميان ما و آنان داورى كند ، آنگاه فرمود : خداوند تبارك و تعالى چون آدم را از گل بسرشت و فرشتگان را فرمان سجده داد ، خواب بر چشمان آدم افكند ، و حوّا را آفريد و وى را در پشت آدم در محلّ مهرهء كمر او قرار داد و اين بدان جهت كرد كه زن تابع مرد باشد ، پس حوّا جنبيدن آغاز كرد و از جنبش او آدم بيدار گشت ، چون از خواب برخاست حوّا را آواز دادند كه از وى دور شو - تا آخر خبر » ، و مرحوم مؤلَّف در توجيه اين مطلب گويد : « معنايش اين است كه از گل باقيماندهء دندهء چپ آدم آفريده شده » ، و مرحوم استاد علَّامهء شعرانىّ ضمن ردّ مطلب فوق ؛ همان تكذيب امام عليه السّلام از خبر را مؤيّد اعتبار دانسته و خبر را بىنياز از تأويل مىداند ، و مرحوم فيض كاشانى در كتاب وافى مىفرمايد : « شايد دندهء چپ اشاره باشد به جهتى كه بسوى عالم كون است زيرا آن ضعيفتر از جهتى است كه بسوى حقّ است و نقصان اضلاع و دنده‌هاى مردان از سوى چپ اشاره باشد به اينكه كشش آنها به سوى عالم كون و مادّه كمتر است از ميل آنان بسوى حقّ به عكس زنان ، و بعد فرموده كه اين سرّ حديث است و اهلش آن را درك مىكنند و اين منافى با تفسيرى كه شده نيست و معصوم عليه السّلام فهم آنان را از حديث تكذيب فرموده نه خود حديث را » . ( از كتاب شريف فقيه ، ذيل خبر ٤٣٣٦ )