می تواند به نحو چشم گیری تحت فشار قرار دهد. وام دهندگان دیگر که عمدتاً از شرکای اروپایی بازرگانی خارجی عراق هستند، قبلاً با گشایش اعتبار برای عراق در سال ١٩٨٥ به این امید موافقت کردند که فشارهای اقتصادی این کشور تا پایان سال با آغاز کار یک خط لولة جدید که به خط لولة نفت عربستان سعودی بپیوندد، رفع خواهد شد[...].»

مجلة عربیا در بررسی وضعیت اقتصادی عراق، به وضعیت ناپایدار بازار نفت و نیز کاهش ارزش دلار - که همه آن را پیش بینی می کنند و حتی می تواند فشار مالی اقتصادی صادرات نفتی را وخیم تر سازد - اشاره کرده و آن را در مورد ایران نیز صادق دانسته، اما افزوده است:

«لیکن تأمین اقتصادی جنگ در ایران توسط عوامل سیاسی تضمین می گردد که در صحنة عراق وجود ندارد. بسیج سیاسی برای جنگ در ایران بر این نظر استوار است که جنگ برای دفاع از انقلاب علیه تجاوزات خارجی ادامه می یابد. رژیم اسلامی ایران از این رو توانسته بر حس ایثار و ثبات ملّت بعد از انقلاب اتکا کند. این رژیم مجبور به توجیه مصائب خود در جنگ نبوده و خرابی که برای کشور به بار آورده را نادیده نگرفته است، بلعکس تبلیغات گسترده در مورد این خرابی ها، وسیلة اصلی جهت حفظ وحدت ملّت در حمایت از جنگ شده است. این وضعیت تأثیر به سزایی بر توانایی دولت ایران جهت تأمین هزینة جنگ داشته است. علی رغم مشکلات مشابه عراق در مورد منابع حاصل از صادرات نفت، دولت ایران توانسته است مخارج جنگ را بدون افزایش دیون خارجی تأمین کند. همانند عراق طرح های جدید سرمایه گذاری متوقف شده اند. طرح پنج سالة اول دولت اسلامی به خاطر فقدان سرمایه معوق گردیده است. گرچه تأثیرات عمرانی درازمدت مشابه عراق است. ایران جهت تأمین مخارج جنگ، یک کاهش اساسی در سطح زندگی را پذیرفته است [...] با این ترتیب، جنگ بدون نیاز به وام خارجی، تأمین می شود. به علاوه تاکنون هزینة جنگ در ایران از لحاظ ارز خارجی زیاد گزاف نبوده زیرا که در واقع این کشور از سلاح های بسیار پیچیدة نظامی استفاده نکرده است؛ این کشور متکی بر عوامل انسانی در جنگ بوده است و این جنبة دیگری است که حاکی از حرکت سیاسی مردم بعد از انقلاب می باشد.»

نویسندة مجلة عربیا در پایان به فشارهای ارزی که اخیراً گریبان گیر دولت موسوی شده است، اشاره کرده و افزوده است: «علی رغم این شرایط مساعد سیاسی و اقتصادی حتی ایران اخیراً فشارهای ارز خارجی را احساس می کند. بودجة تورم زدای[١] سال مالی ٨٦ - ١٩٨٥ تنها یک نشانة فشارهای اقتصادی است که اقتصاد جنگی بر دولت "موسوی" نخست وزیر ایران، وارد می سازد.»[٢]

[١] در منبع به همین صورت آمده ولی به نظر می رسد صحیح آن "تورم زا" باشد.

[٢] ٢٣. مأخذ ١٦، صص ١٠ تا ١٣، نشریة "عربیا"، چاپ انگلستان، تیرماه ١٣٦٤.