روزشمار جنگ ایران و عراق - مرکز اسناد و تحقیقات سپاه - الصفحة ٢٥٤ - روزشمار جنگ پنج شنبه /٦ تیر ١٣٦٤ /٨ شوال ١٤٠٥ /٢٧ ژوئن ١٩٨٥
هاشمی نیز در سخنانی ضمن تأکید بر توسعة روابط دوستانه بین ایران و چین، گفت: «هر دو کشور در بسیاری از مسائل بین المللی دارای مواضع مشترک هستند.»[١]
در مورد این سفر رادیو بی.بی.سی. گفت: «به عقیدة بسیاری از ناظران، این سفر جنبه های قابل ملاحظه تری داشته است. ایران به وضوح مایل است که از انزوای فعلی درآید و هر کجا که ممکن است دوستی بیابد، مخصوصاً اگر این دوستان حاضر به فروش اسلحه به ایران باشند. بنابراین، صحبت های زیادی در این مورد شنیده می شود که چین با انعقاد یک قرارداد قابل ملاحظه، به ایران اسلحه خواهد فروخت و علت سفر رفسنجانی به پکن همین بوده است. چین بارها انعقاد چنین موافقت نامه ای را با ایران تکذیب کرده است زیرا در جنگ ایران و عراق جانب هیچ یک از دو کشور را نداشته است، هر چند این قبیل اظهارات را هر کسی نمی تواند قبول کند.»[٢]
از سویی دیگر، گزارش ها حاکی است که چین به طور صریح وانمود کرده که روابطش به طور مساوی با هر دو کشور ایران و عراق خوب و در مورد درگیری بین دو کشور، یک موضع بی طرفانه داشته است. چین به هر حال در موضع رسمی خود مبنی بر عدم فروش تسلیحات به هر یک از دو کشور ایران و عراق پابرجاست. انتظار می رود گفت وگوهای رفسنجانی با مقام های چینی، در زمینة مسائل اقتصادی باشد. دو طرف میل دارند مبادلات تجاری خود را از ٢٥٠ میلیون دلار در سال گذشته به ٦٠٠ میلیون دلار در سال جاری افزایش دهند.[٣]
سفرهای اخیر آقای هاشمی و تحرکات جدید دیپلماتیک ایران را "شهرام چوبین" استاد مؤسسة مطالعات بین المللی ژنو چنین بررسی کرده است: «فکر می کنم این سفرها [ی هاشمی به لیبی و چین] با سفر چندی قبل وزیر امور خارجة عربستان به ایران و نیز نوعی ابتکار صلح که ایران می کوشد در منطقة خلیج[فارس] پیاده کند، در ارتباط است. ایران تأکید می کند که هیچ خطری برای کشورهای حوزة خلیج[فارس] محسوب نمی شود و باید میانه روی نسبی آن را با تروریسم عراق مقایسه کرد. بنابراین به گمان من ایران سعی دارد وجهة بین المللی خود را بهبود بخشد و در این راه تا آن جا پیش می رود که شرایط خود را برای پایان جنگ با آن که تغییر نمی دهد، ولی به شکل دیگری درآورد.»
وی در پاسخ به این پرسش که "موضع چین در این میان چیست؟" گفت: «گمان می کنم چین نوعی شریک استراتژیک ایران است. ایران هیچ پیمان دوستی با شوروی ندارد و روی عدم تعهد خود تکیه می کند؛ از طرف دیگر، عراق هنوز پیمان دوستی و همکاری با شوروی دارد. شاید ایران می خواهد در مقابل فشار شوروی بر کشورهای خلیج فارس، به عنوان یک کشور مستقل و دارای حق حاکمیت، چین را به سوی خود جلب کند و با آن روابط حسنه برقرار کند.» از وی پرسیده شد: "آیا امکان دارد ایران از چین اسلحه بخرد؟" چوبین گفت:
[١] ٣٠. روزنامة اطلاعات، ٨/٤/١٣٦٤، ص٤.
[٢] ٣١. مأخذ ٢٠، ص٣٦، رادیو بی.بی.سی.
[٣] ٣٢. مأخذ ٢٠، ص ٢١، خبرگزاری یوگسلاوی از پکن.