در پایان سه روز دیدار رسمی و مذاکرات آقای "هاشمی" رئیس مجلس شورای اسلامی با رهبران پکن، ایران و جمهوری خلق چین امروز (٩/٤/١٣٦٤) یک تفاهم نامة توسعة همکاری های اقتصادی، بازرگانی و فنی امضا کردند ... به گفتة مقام های رسمی ایران، به دنبال امضای این تفاهم نامه که در آن، دو طرف به همکاری های مشترک درازمدت مانند سدسازی، بندرسازی، صنایع سبک و ماهی گیری ابراز علاقه کرده اند، انتظار می رود مذاکرات برای انعقاد قراردادهای اجرایی به زودی آغاز شود.[١]

سفر آقای هاشمی رفسنجانی به چین که به نوعی می توان آن را استراتژی بهره برداری از قدرت سوم برای کاستن از فشارهای دو ابرقدرت بر ایران، قلمداد کرد، مورد بررسی و تفسیر کارشناسان متعددی قرار گرفته است، از جمله "فرد هالیدی" استاد مدرسه عالی اقتصاد لندن، دربارة آن گفته است: «این نخستین سفر یک رهبر ایران به چین پس از پیروزی انقلاب است و به طور آشکار نمایان گر آن است که ایران، چین را یک کشور جهان سوم می داند که می تواند با آن رابطة حسنه داشته باشد. روابط حسنه با چین هم از فشار دو ابرقدرت بر ایران خواهد کاست و هم این که چین می تواند در زمینة اقتصاد به ایران کمک کند. این کمک نه تنها در زمینة صادرات مواد غذایی به ایران بلکه در مورد پروژه های کشاورزی و صنعتی نیز خواهد بود. ایران هنوز با هدف خود که ایجاد یک کشور غیروابسته تر است، فاصلة زیادی دارد. این سفر همچنین به طور آشکار نشان می دهد حملات عراق به تهران طی چند ماه گذشته و نیز فشارهای اقتصادی صدمات زیادی به ایران زده است.»

وی این گفتة آقای رفسنجانی در پکن را که ایران از چین اسلحه نخواهد خرید، چنین تحلیل کرده است: «شایعات زیادی در مورد این که چین برای ایران اسلحه تأمین می کند، وجود دارد و ایران نیز به طور آشکار به یک تأمین کنندة بزرگ سلاح نظیر چین نیاز دارد ولی فکر می کنم ایران به جای آن که منتظر شود چین تقاضای خرید اسلحة آن را رد کند، خودش ابتکار عمل را به دست گرفته و اظهار می دارد: "ما نمی خواهیم از این کشور اسلحه بخریم." چنین نقطه نظری نشانة آن است که چین مایل به خاتمة جنگ است و نمی خواهد ایران را بیش از آنچه که اینک در اختیار دارد، تشویق به ادامة جنگ کند.»[٢]

١٧١

در آستانة سفر آقای هاشمی رفسنجانی به ژاپن، "شینتارو آبه" وزیر خارجة این کشور گفت که کشورش یک طرح پیشنهادی برای پایان دادن به جنگ عراق و ایران ارائه داده است. به گفتة وی، براساس این طرح از عراق و ایران خواسته شده است تا از بندرهای خود جهت صدور نفت بدون هیچ گونه خطر حمله از طرف مقابل، استفاده کنند. همچنین بر

[١] ٧. مأخذ ٣، ص ٢.

[٢] ٨. مأخذ٤، صص ٤٤ و ٤٥، رادیو بی.بی.سی.