و ۵۵۹ مى باشد و اين تحديد معارضى ندارد، مگر قول صاحب شاهد صادق كه گفته: «ابوالفتوح خزاعى در ۵۴۰ در گذشت». پس بايد براى حلّ اين مشكل و رفع ابهام فكرى كرد.

تحقيقى در تعيين سال وفات ابوالفتوح

آنچه در حلّ اين مشكل و رفع ابهام به نظر نگارنده مى رسد، آن است كه صاحب شاهد صادق اين تاريخ وفات را به صورت رقومى ديده؛ يعنى در جايى كه مأخذ كتاب شاهد صادق بوده و صاحب اين كتاب تاريخ مورد بحث را از آنجا گرفته است، عبارت به تمام حروف ملفوظ بها درج نشده بوده؛ بلكه به طريق عدد نگارى رسم شده بوده و اين صورت «۵۴۰» را داشته است و نظر به آنكه بعضى نويسندگان گاهى اعداد را نيز مانند حروف و كلمات، مندمج و درهم مى نويسند ،به طورى كه تشخيص مقدّم و مؤخر و اول و دوم آن مشكل مى شود و به كمك قرينه معيّن و معلوم مى گردد و در صورت فقد قرينه خواننده كه به نظر خود يكى را مقدّم مى دارد گاهى اصابه مى كند، و گاهى به خطا مى افتد، گاهى تشخيص او موافق با واقع و حقيقت امر مى شود، و گاهى مخالف با آن مى باشد، پس در اينجا نيز گمان مى كنم كه در اثر تقديم و تأخير در قرائت دو رقم اول اين عدد تصحيف و تحريفى به كار رفته و درنتيجه آن خلاف واقعى پديد آمده است. توضيح آنكه قويّاً محتمل است، بلكه با تدبر در مطالب مندرجه اين مطلب محفوف به قرائن جليّه و امارات، روشن مى گردد كه مى توان گفت كه: به ظنّ قوى، يعنى ظنّ متأخم به علم، ضابط تاريخ وفات ابوالفتوح چنين نوشته بوده: «۵۵۴»؛ ليكن ناقل از روى آنكه دست دوم بوده، در نتيجه اندماج ارقام اين صورت تاريخ اشتباه كرده، چهار را كه در مرتبه آحاد بوده، به مرتبه عشرات آورده و پنج را در اثر عدم تشخيص و عدم تمكن از قرائت آن صفر تصوّر كرده و به مرتبه آحاد برده است، در نتيجه اين عدد «۵۵۴» يعنى پانصد و