حسنيّه از زنان فاضل، عالم و متكلم قرن دوم هجرى. وى از كنيزانى بود كه به اسارت مسلمانان درآمد و در زمان هارون الرشيد (۱۷۰ ـ ۱۹۳ ق) مسلمان شد و در اخبار، روايات و اصول اعتقادات، معلومات فراوانى كسب كرد. شيخ ابوالفتوح رازى (۴۸۰ ـ ۵۲۵ ق) مناظره اى كه او در مجلس هارون كرده، در رساله فارسى خود آورده است. به نوشته رازى، وى مذهب اهل سنت را طبق عقايد خودشان رد كرد و مذهب شيعه را ثابت نمود. برخى نويسندگان بر اين نظرند كه اصولاً شخصيتى به نام حسنيه وجود خارجى نداشته است و رازى براى طرح نظرات كلامى مذهب شيعه، چنان داستانى را ساخته و پرداخته كرده است؛ چنانچه سيد بن طاووس در كتاب طرائف خود از زبان يك نفر اهل ذمّه چنين كارى نموده است.

كتاب شناسى:

مشاهير زنان ايرانى و پارسى گوى، رجبى، محمد حسن، سروش، تهران، ۱۳۷۴ش، ص ۷۵ .