زيادى نكشيده)، با اين سخن كه مى گويد: من از روايات استفاده كرده ام و مرحوم آقا بزرگ و صاحب رياض العلماء هم فرمودند: مؤلف اين تفسير، از روايات استفاده كرده است، با هم سازگار نيست.
لذا مصحّح كتاب، براى اينكه اين شبهه در ذهن كسى نبايد، راجع به تلخيص بحثى عنوان كرده است:
«از بيانات گذشته توهّم نشود كه مراد آن است كه مصنّف در تأليف اين تفسير چندان زحمتى نكشيده است؛ زيرا امور نسبى است، و مقصود آن است كه رنج ابتكار بيشتر از رنج اختصار و زحمت تلفيق كمتر از زحمت تحقيق است، وگرنه مصنّف خدمت بسيار برجسته نسبت به كتاب آسمانى شريف انجام داده و حقّ مهمّ غير قابل انكارى بر اهل اسلام و جامعه مسلمين دارد؛ به خصوص كه از عهده تلخيص و اختصار به خوبى برآمده است و چنانچه بايد و شايد اين خدمت را انجام داده است. توضيح اينكه تلخيص و اختصار امرى بسيار مشكل و كارى شگرف است. و در واقع نوعى از انواع نقل به معنا است با تقيّد به قلّت عبارت و نظر به صعوبت و اشكال اين امر است كه جماعتى نقل به معنا در احاديث را جايز ندانسته اند.
راجع به تلخيص گفته اند: إعلم أنّ المختصر لكتاب كمن أقدم على خلق جديد». و اين كتاب از حيث ادبيات هم براى فارسى زبانان، اهميّت شايانى دارد.
مطلب ديگر كه در مقدمه اين كتاب پى گيرى شده است تذكّر و توضيح اين مطلب است كه چطور مطالب خود را از ابوالفتوح گرفته و نامى از او نبرده است. و چند كتاب ديگر را هم نام مى برد كه اين اشكال به آنها هم وارد است. مثل عوالم و بحار كه هر دو مثل هم و يكى است، و صاحب عوالم نگفته است كه از بحار گرفته ام. و نيز ربيع الشيعه و إعلام الورى كه اوّلى از ابن طاووس است و دومى از طبرسى رحمه الله، و ابن طاووس نگفته است كه از إعلام الورى گرفته ام.