نظر به آنكه تاريخ وفات ابوالفتوح رازى روشن نيست و ناقدان بصير و خرّيتان خبير، مانند صاحب رياض العلماء و صاحب روضات الجنّات و محدّث نورى و علاّمه قزوينى (ميرزا محمد خان) و غير ايشان، بعد از تفحّص در مظانّ اين امر يا ساكت مانده يا تصريح به در نيافتن تاريخ وى كرده اند، پس بديهى است در چنين امرى كه يكى از مصاديق اين بيت سعدى:
{۰ بزرگان در اين ره فرس رانده اندبه «لا أحصى» از تك فرو مانده اند ۰}
مى باشد، حال مثل نگارنده چه خواهد بود؛ زيرا معلوم است كه:
{۰ آنجا كه عقاب پر بريزداز پشّه لاغرى چه خيزد ۰}
با وجود اين، رشته سخن را به دست مى گيرم؛ شايد به فضل الهى به جايى برسيم و بر فرض اينكه خدا نخواسته به سر منزل مقصود نرسيم، اين فايده حاصل خواهد شد كه مطالبى كه در اين باب در موارد مختلفه ياد شده، در اينجا جمع شود و ممكن است از ضمّ آنها به يكديگر و جمع آنها در يك جا براى اهل تتبّع و تحقيق فتح بابى شده و اشكال اين مطلب بدان وسيله بر طرف شود. پس، از خدا يارى مى جوييم و مى گوييم:

تصريح مؤلف شاهد صدق به وفات ابوالفتوح

ميرزا محمد صادق بن محمد صالح آزادانى اصفهانى، در كتاب شاهد صدق در فصل هفتاد و نهم از باب سوم، ضمن ذكر سنوات و فيات معاريف و بزرگان كه از سال اول هجرت تا تاريخ هزار و چهل دوم سال به سال ضبط كرده، نسبت به سال پانصد و چهلم چنين گفته است [١] : «۵۴۰ ـ ابوالفتوح خزاعى در گذشت»؛ ليكن اين