شناخت نامه شيخ ابوالفتوح رازي - زمانی نژاد، علی اکبر - الصفحة ٢٩٤
احياى ترجمه هاى كهن كه در سده هاى پيشين انجام پذيرفته است بپردازيم و آنها را به گونه اى تصحيح و تنقيح كنيم و به زيور طبع بياراييم كه بابِ طبع نسلِ امروز باشد؛ زيرا اين قرآنهاى مترجَمِ كهن از چند نظر قابلِ تأمل و مطالعه هستند: اوّل به علت نزديكى به زمان نزول وحى؛ دوم از بابِ اشراف بر سيرِ تطوّر ترجمه قرآن؛ سوم از جهتِ آگاهى بر گونه هاى ترجمه در گذشته؛ چهارم به جهتِ آگاهى به تاريخ تطوّرِ زبان فارسى؛ پنجم به جهت برابر نهادهايى كه در مقابل هر يك از واژه هاى قرآنى اين ترجمه ها وجود دارد.
خوشبختانه در زبان فارسى، كه دومين زبان اسلام تلقى مى شود، تعداد فراوانى از اين قرآنهاى مترجم در كتابخانه هاى داخل و خارج كشور موجود است كه بيش از همه در گنجينه كتابخانه آستان قدس رضوى نگهدارى مى شود. از ميان اين نوعروسان معنى، ترجمه و تفسير ابوالفتوح رازى، فقيه و مفسرِ نامدار امامى قرنِ ششم، فريدى است كه به سختى مى توان براى آن همتايى يافت. اين ترجمه در ضمنِ تفسيرِ كبيرِ ابوالفتوح، روض الجنان و روح الجنان، آمده است؛ بدين ترتيب كه وى ابتدا آياتى از قرآن مجيد را به فارسى در آورده و سپس به تفسير آنها پرداخته است، و اين روشى بوده است كه غالب مفسران و مترجمان قرآن در گذشته رعايت مى كرده اند.
اين اثرِ سترگ در واقع اولين ترجمه و تفسير فارسى موجود به مشرَب اماميه است، و به دليل اهميتِ آن، بيش از هر اثر مشابهى مورد توجه بوده است، به گونه اى كه تا به حال چهار بار به طبع انتقادى رسيده و يك بار هم ترجمه آيات آن جداگانه چاپ شده است. اولين بار در دوره قاجاريه به همت تنى چند از بزرگان اهل فضل، از جمله ملك الشّعراى صبورى، طبع انتقادى آن آغاز شد، كه تا سال ۱۳۱۵ شمسى به درازا كشيد. اين چاپ در پنج جلد با قطع رحلى همراه با مؤخّره اى مبسوط از علامه محمد قزوينى درباره شرح زندگى ابوالفتوح و تفسير او