هجرى تأليف نموده است. بنابراين تأليف كتاب تبصره العوام را نمى توان به سيد مرتضى ابن داعى، كه مطابق شرح مذكور در فوق پيش از سال ۵۸۵ كه از سنين متقارب به سال فوت شاگرد او شيخ منتجب الدين قمى است، منتسب داشت، بخصوص كه شيخ منتجب الدين مذكور با وجود كمال آشنايى به حال استاد خود در مختصر شرح حالى كه از او به دست داده، به هيچ وجه اشاره به چنين تأليفى منسوب به سيد مرتضى بن داعى نمى نمايد و حال آنكه فهرست شيخ منتجب الدين، مثل معالم العلماء ابن شهر آشوب، كه هر دو ذيل فهرست شيخ طوسى محسوب مى شوند، در ذكر اسامى مشايخ شيعه و مصنفات ايشان است و تا آنجا كه نگارنده اين سطور تفحص كرده ام، نام تبصرة العوام در هيچ يك از دو كتاب فهرست شيخ منتجب الدين و معالم العلماء كه هر دو قبل از تاريخ ۵۹۰ هجرى تأليف يافته اند، نه به نام سيد مرتضى بن داعى و نه به نام كسى ديگر مذكور نيست و اين ظاهرا دليل است بر آنكه اين كتاب بعد از عهد شيخ منتجب الدين و ابن شهر آشوب تأليف شده است.
بارى، با اين مقدمات در نسبت تبصرة العوام به سيد مرتضى بن قاسم داعى حسنى نيز اشكالاتى پيش مى آيد كه با معلومات ناقصى كه على العجاله در باب كتاب تبصرة العوام و سيد مرتضى بن داعى در دست داريم، نمى توانيم آنها را حل كنيم و قطعا بگوييم كه اين كتاب تأليف سيد مرتضى بن داعى مذكور هست يا نه.
مستشرق معروف انگليسى، ريو، [١] كه گويا به هيچ وجه از سيد مرتضى بن داعى خبرى نداشته، اين كتاب را از تأليفات سيد مرتضى علم الهدى نامى، غير از سيد شريف مرتضى علم الهدى على بن الحسين موسوى معروف مى داند كه در نيمه اول قرن هفتم هجرى مى زيسته و در جزء نسخ خطى موزه بريتانيا مجموعه اى هست به