شناخت نامه شيخ ابوالفتوح رازي - زمانی نژاد، علی اکبر - الصفحة ٣٢٥
(۲۶)
كهن ترين و مشروح ترين تفسير شيعى [١]
دكتر محمدجعفر ياحقى
تفسير ابوالفتوح رازى، كهن ترين و مشروح ترين تفسير شيعى، به فارسى. مؤلف آن، ابوالفتوح رازى، از متكلمان اماميه در سده ششم است كه اجدادش از نيشابور به رى كوچيده و در آن شهر ساكن شده بودند. او اين تفسير را در سالهاى ۵۱۰ تا ۵۳۳ يا اندكى پس از آن نوشته كه چون سال وفاتش، بنابر تحقيق مصححان چاپ اخير كتاب، ۵۵۴ بوده، نگارش اين اثر در ميانسالى او بوده است (ابوالفتوح رازى، ج ۱، مقدمه ياحقى و ناصح، ص پنجاه و نه، شصت و دو). در متن كتاب به نام تفسير اشاره اى نشده است، اما بنابر اجماع دستنويسها و منابع هم روزگار مؤلف، از جمله فهرست منتجب الدين رازى (ص ۴۵) كه شاگرد شيخ بوده، همه جا نام كتاب روض الجنان و روح الجنان آمده است. تنها در معالم العلماى ابن شهر آشوب (ص ۱۴۱) «روح الجنان و روح الجنان» ثبت شده كه قطعا كلمه «روح» در آغاز آن محرّف «روض» است؛ چرا كه خود ابن شهر آشوب در كتاب ديگرش، مناقب (ج ۱، ص ۱۲)، گفته است: «ابوالفتوح روايت روض الجنان و روح الجنان فى تفسير القرآن را به من اجازه داده است». نام محرّف «روح الجنان و روح الجنان» به يكى از چاپهاى كتاب يعنى طبع ميرزا ابوالحسن شعرانى نيز راه يافته است. در ايران و به ويژه در زبان و قلم عموم اين كتاب به نام كلى آن، تفسير ابوالفتوح رازى، شهرت يافته است.